BIJ ZALMEN BEPAALT DE LICHTKNOP DE GROOTTE VAN DE TERRITORIA

Traditioneel wordt veel aan de opstelling van territoriale dieren gerekend, omdat de omvang van hun verdedigde, exclusieve leefgebied een afspiegeling zou zijn van de ruimtelijke verdeling van voedsel en de mate van competitie. Maar een territorium kun je alleen handhaven als je concurrenten kunt zién. Fysische beperkingen aan dat zicht kunnen variëren, en daarmee de territoriumgrootte. Bij zalmen, sterk op zicht georiënteerde dieren, blijkt dit het geval.

Onderzoekers van de universiteit van Glasgow onderwiepen groepen jonge Atlantische zalmen (Salmo salar) aan een lichtregime met wisselende nachtzicht-omstandigheden, van aardedonker tot maanlicht en schemerlicht. Bij een nagebootste maanloze nacht, met de lichtsterkte van een sterrenhemel (0,01 lux), tolereerden de vissen de aanwezigheid van nabije soortgenoten en toonden nauwelijks agressie. Maar als in opeenvolgende nachten de lichtknop open gedraaid werd, dreef dat de vissen verder uiteen. De onderlinge agressie liep sterk op. Vooral in het begin van de nacht was er onenigheid; het leek alsof de ten opzichte van de dagterritoria wat gekrompen domeinen even in een nieuw mozaïekpatroon geschikt moesten worden. Daarna heerste weer betrekkelijke rust (Animal Behaviour 61/6).

De zalmnorm voor gebiedsbezit blijkt rekbaar. In zeer lichtarme omstandigheden benaderde het territorium de omvang van de eigen lichaamsruimte. Niettemin was er volgens de onderzoekers ook dan sprake van territoria en bijbehorend gedrag – zover het vissenoog reikte. Daarmee kan de opvatting dat zalmen en andere territoriale vissen 's nachts geen eigen gebied verdedigen, overboord. Er is wel beweerd dat zalmen op zee hun territoriale opstelling van overdag laten varen: schijnbaar broederlijk dicht bijeen drijven ze boven de betere voedselgronden. Fout, zo blijkt nu. Ze hebben 's nachts heel kleine domeintjes en meer valt er niet te verdedigen.

De proef vond plaats in de zomer. De Schotten kijken uit naar een vervolg onder winterse omstandigheden. Dan zijn zalmen bij uitstek 's nachts actief, wat andere ruimteclaims kan opleveren. Maar ook die zouden door de maan, of de hand aan de lichtknop, simpel te beïnvloeden zijn.