Bij meer mannen hoger vrouwenloon

In typische vrouwenberoepen liggen de lonen een stuk lager dan in zogenaamde mannenberoepen. Vrouwen die rijk willen worden, kunnen het beste architect of accountant worden. Maar is deeltijd mogelijk? De Vrouwenloonwijzer op internet brengt de sekseverschillen op de arbeidsmarkt in kaart.

`Vorig najaar lag er in de bouw een looneis van 7 procent, terwijl de looneis in de verpleging op hetzelfde moment 4 procent was. Als zoiets jaar in jaar uit gebeurt, ontstaan er grote loonverschillen tussen bouwvakkers en verpleegkundigen', zegt Kea Tijdens, research coördinator bij het Amsterdams Instituut voor Arbeidsstudies (AIAS) van de Universiteit van Amsterdam. Het afgelopen jaar gaf zij leiding aan een groot onderzoek van AIAS, de FNV en tijdschriftuitgever VNU naar de inkomens van Nederlandse vrouwen. Aan dit onderzoek werkten 14.000 vrouwen mee. Kea Tijdens ontdekte dat de aanwezigheid van veel mannelijke of juist veel vrouwelijke collega's van invloed is op de hoogte van het loon. Vrouwen die veel mannelijke collega's hebben, zijn beter af dan vrouwen die werken in typische vrouwenberoepen. ,,De handel en de zakelijke dienstverlening betalen veel beter dan het basisonderwijs of de verzorging'', zegt Tijdens.

Het inkomensverschil tussen mannen en vrouwen is gemiddeld 30 procent. ,,Dat wisten we al uit gegevens van het CBS'', zegt Tijdens. ,,Maar bij dit onderzoek hebben we meer inzicht gekregen in de achtergronden van dat grote inkomensverschil.'' Zo blijkt de leeftijd van mannen en vrouwen een grote rol te spelen. ,,Werkende vrouwen zijn gemiddeld 5 tot 10 jaar jonger dan werkende mannen'', zegt Tijdens. ,,Veel vrouwen verdwijnen van de arbeidsmarkt als ze kinderen krijgen, terwijl mannen tot hun vijfenzestigste doorwerken. Loon is meestal gebaseerd op dienstjaren en daardoor ook een beetje op leeftijd.''

Stoppen met werken om voor kinderen te zorgen blijkt zelfs jaren later nog steeds een nadelige invloed te hebben op de hoogte van het loon. De groeiende groep herintreedsters van 45 jaar en ouder verdient minder dan de groep die altijd doorgewerkt heeft. Ook het feit dat veel vrouwen in deeltijd werken, is een aspect dat meespeelt. Deeltijders komen doorgaans minder snel voor promotie in aanmerking dan fulltimers. Maar veel belangrijker dan deeltijdwerk is de lagere financiële waardering voor typische vrouwenberoepen. ,,Als een vrouw werkt in een omgeving waar alleen maar vrouwen werken, zie je dat ze minder verdient.'' Overigens zitten er niet alleen nadelen aan typische vrouwenberoepen. Voor sommige groepen vrouwen kan een traditioneel vrouwenberoep juist gunstig zijn, want vaak wordt er in die sectoren in de arbeidsvoorwaarden rekening gehouden met de specifieke wensen van werknemers die hun werk willen combineren met de zorg voor kinderen.

,,Je ziet vaker flexibele werktijden, voorzieningen voor kinderopvang en meer soorten verlofregelingen'', zegt Tijdens. ,,Er heeft dus een uitruil in arbeidsvoorwaarden plaatsgevonden.''

Als vrouwen veel geld willen verdienen, kunnen ze de vrouwensectoren beter uit de weg gaan. ,,Kies een beroep waarin veel mannen werken en ga niet tijdelijk stoppen met werken als je kinderen krijgt.'' Vrouwen die veel willen verdienen, kunnen overwegen architect of bouwkundig projectleider te worden, want in die beroepsgroep is maar 9 procent vrouw. Of accountant, een beroep waarbij het percentage vrouwen op 16 procent ligt. Of dat zo blijft is nog de vraag, want het aantal vrouwen in deze sectoren stijgt de laatste jaren in hoog tempo. Econoom is inmiddels al geen mannenberoep meer, want het percentage vrouwelijke economen bedraagt 32 procent en neemt nog steeds snel toe.

Dit soort informatie is eenvoudig te vinden op internet. Kea Tijdens heeft alle onderzoeksresultaten namelijk verwerkt in een lonendatabank die door iedereen geraadpleegd kan worden (www.vrouwenloonwijzer.nl). In één oogopslag is bijvoorbeeld te zien welke beroepen vooral door mannen of vooral door vrouwen uitgeoefend worden. Ook is te zien in welke beroepen het normaal is om in deeltijd te werken en in welke niet. ,,De rechterlijke macht was niet zo lang geleden een mannenbolwerk. Sinds er in deeltijd gewerkt kan worden, is er een enorme toename van vrouwelijke rechters.''

Daarnaast geeft de site informatie over hoe er in verschillende sectoren gedacht wordt over voorzieningen voor kinderopvang of over het aannemen van herintreedsters.

Het boeiendste deel van de vrouwenloonwijzer is waarschijnlijk de lonendatabank. Vrouwen die willen weten of hun inkomen hetzelfde is als dat van anderen in vergelijkbare functies, kunnen dat eenvoudig nagaan. Van vijfenveertig verschillende beroepen zijn de salarisaspecten uitgebreid in kaart gebracht. Een vrouwelijke advocaat die op een advocatenkantoor werkt, geen leidinggevende functie heeft en nog geen 30 jaar is, verdient bruto 3.922 gulden per maand. Een vrouwelijke voorlichter in de leeftijdscategorie 30-44 die in dienst is van de rijksoverheid of een gemeente verdient bruto 5.000 gulden. Een baliemedewerkster bij een bank die een paar jaar niet aan het arbeidsproces heeft deelgenomen en ouder is dan 45 jaar, mag rekenen op bruto 3.885 gulden per maand.

Aan bezoekers van de website wordt gevraagd of ze willen meedoen aan een enquête die een kwartiertje duurt. Ze krijgen vragen voorgelegd over hun beroep, de hoogste opleiding die ze hebben gevolgd, de mate waarin hun functie interessant is, het aantal mannelijke en vrouwelijke collega's waarmee ze werken en de hoogte van hun salaris. ,,Het is een intelligente website'', zegt Tijdens. ,,Als bezoekers hun gegevens invullen, blijft de site automatisch up-to-date.'' Gegevens van vrouwen die een van de 45 beroepen uit de loonwijzer uitoefenen, worden direct verwerkt. Gegevens over beroepen die niet voorkomen in de loonwijzer zullen op een later moment verwerkt worden. Hetzelfde geldt voor gegevens van mannen. ,,Ja, die willen we ook graag hebben'', zegt Tijdens. ,,Het is de bedoeling dat de loonwijzer in 2002 informatie geeft aan vrouwen en mannen over heel veel beroepen. Wij zeggen: vertel ons wat je beroep is, je geslacht en je leeftijd, en wij zeggen wat je verdient.''