Signaal voor `schurkenleiders'

De komst van Miloševic naar Den Haag is een signaal voor de hele wereld: gewelddadige leiders kunnen niet onbeperkt hun gang gaan.

Tien jaar lang slaagde Slobodan Miloševic erin de wereldgemeenschap op het hoogste niveau te tarten. Hij draaide de internationale vergadercircuits dol en parasiteerde op de verdeeldheid in het Westen en die tussen het Westen en Rusland. De door veel leiders gebruikte slogan ,,Miloševic moet naar Den Haag'' leek soms een holle frase, omdat de Joegoslavische president ogenschijnlijk onaantastbaar in Belgrado zat. Twee jaar geleden overleefde hij zelfs een NAVO-luchtcampagne van 78 dagen en regeerde hij door ondanks een internationale aanklacht wegens oorlogsmisdaden in Kosovo. Maar vannacht moet hij zich, bij het betreden van de Scheveningse strafgevangenis, hebben gerealiseerd dat de wereldgemeenschap niet onbeperkt met zich laat sollen.

De overdracht van Miloševic aan het Haagse oorlogstribunaal van de Verenigde Naties is een historisch politiek signaal. Voor het eerst in de geschiedenis heeft een regering een ex-president van het eigen land overgedragen aan een internationaal tribunaal voor berechting wegens oorlogsmisdaden. Het koele feit dat Miloševic nu achter slot en grendel in Den Haag zit, is een waarschuwing aan vergelijkbare leiders dat zij niet onbeperkt hun gang kunnen gaan met het gewelddadig gebruik van hun machtspositie. Het is een signaal dat de huidige wereldorde – hoe traag, verdeeld of versnipperd ook – uiteindelijk corrigerend kan optreden; de prijs in het geval van Miloševic – vier oorlogen, ruim 250.000 doden en geruïneerde staten als Bosnië en Joegoslavië – maar even daargelaten. Het signaal is zo groot omdat het juist Miloševic overkomt: hij was Europa's grootste onruststoker van het afgelopen decennium en samen met de Iraakse leider Saddam Hussein meer een architect van de Nieuwe Wereldorde dan de Amerikaanse president George Bush sr. zelf eens hoopte te worden.

Of andere `schurkenleiders' zich aan het lot van Miloševic iets gelegen laten liggen, moet worden afgewacht. Maar hun manoeuvreerruimte lijkt met de overdracht van hem aan het tribunaal in elk geval kleiner geworden. Voeg daarbij de recente veroordelingen in België van vier Rwandezen wegens hun betrokkenheid bij de genocide in Rwanda in 1994 en de internationale pogingen om de Chileense ex-dictator Pinochet te vervolgen, en zelfs de grootste scepticus moet toegeven dat er nog wel degelijk zoiets als een internationale rechtsorde bestaat; los van het buitenspel zetten van parlement en Constitutioneel hof door de Servische regering bij de overdracht van Miloševic.

[Vervolg OVERDRACHT: pagina 4]

Een laat, maar geduldig instrument

[Vervolg van pagina 1]

Met de ontwikkeling van VN-tribunalen, zoals die voor Joegoslavië en Rwanda, breidt die rechtsorde zich verder uit. Voorzichtig tekenen zich contouren af van een internationaal lik-op-stuk-beleid tegen gewelddadige leiders, die zich minder onaantastbaar kunnen wanen. De wereldgemeenschap kan hun oorlogsmisdaden vaak niet voorkomen, maar ze soms wel achteraf bestraffen. De vraag is hoe landen als Rusland, dat het Haagse tribunaal heeft beschimpt als een ,,politiek instrument'', en China op deze ontwikkeling zullen reageren. Zij zijn binnen de VN de bewakers van de soevereiniteit van staten en keren zich tegen buitenlandse inmenging in landen.

De berechting van `schurkenleiders' hoort bij dit tijdperk na de Koude Oorlog. De huidige wereldorde – zonder communisme, kolonialisme en hun tegenbewegingen als bindmiddel voor hele regio's – moet vaak het antwoord schuldig blijven op versplintering van landen door regionale conflicten. Gewelddadige leiders – gedreven door nationalistische of andere motieven – vechten dikwijls binnen eigen landsgrenzen conflicten uit zonder dat de internationale gemeenschap die vroegtijdig kan stoppen. De berechting van leiders is een laat, maar wel geduldig instrument. De wereldgemeenschap kan alleen maar hopen dat het een afschrikkende werking heeft.