Schuldeloos blommeke lief

Zo nu en dan kom je in het wild nog een dichtregel van de grote Vlaamse dichter Guido Gezelle (1830-1899) tegen.

,,Mij spreekt de blomme een tale.'

,,O krinklende, winklende waterding.'

Wie nu wil weten wáár, in welk gedicht, Gezelle dit heeft geschreven, kan dat sinds kort opzoeken in de Digitale concordantie op het Verzameld Dichtwerk van Guido Gezelle, een cd-rom die is gemaakt door het Centrum Nederlandse Literatuurgeschiedenis van de Universiteit Antwerpen.

Strikt genomen is een concordantie een alfabetisch register met verwijzingen. De titel wekt de indruk dat je slechts zo'n woordenlijst aanschaft, maar gelukkig is dat niet het geval, want ook alle gedichten van Gezelle staan erop. Dat wil zeggen: het gaat hier om de digitale versie van het Verzameld Dichtwerk van Gezelle, een reeks van acht boeken die verscheen tussen 1980 en 1991.

Meteen toen al, in 1991, nam men zich voor om een concordantie in boekvorm te maken, maar eerst was er geen geld en toen dit uiteindelijk kwam, was de techniek zo veranderd dat men besloot tot een uitgave op cd. Die had natuurlijk in 1999 moeten verschijnen, het Gezellejaar, maar er moest nog zoveel werk worden verzet dat het tot nu heeft geduurd.

Maar hij is er nu: een cd-rom met 2.463 gedichten van Gezelle. Plus een lijst met de 30.767 verschillende woordvormen die hij in deze gedichten gebruikt.

De gedichten van Gezelle staan in de literatuurgeschiedenis hoog aangeschreven (,,Zijn prachtige, lyrische gedichten behoren tot de schoonste van de Nederlandse letterkunde', zo heet het ergens). Met de woordenlijst op zich is ook niks mis en de interface kent verfijnde zoekmogelijkheden en leuke extraatjes, maar er blijft nog heel wat te wensen over.

Om te beginnen is het erg vervelend dat je de scherminstellingen moet veranderen om de hele interface te kunnen zien. Het is ook jammer dat je wel kunt zoeken op alle woorden die in een gedicht voorkomen, maar niet op de titel van het gedicht. Die ongelukkige beslissing is tien jaar geleden genomen, toen men begon met de concordantie. De reden is wetenschappelijk van aard: het Verzameld Dichtwerk bevat zeer veel ongepubliceerde gedichten van Gezelle. Daar stond vaak geen titel boven. Die is er wel boven gezet maar omdat dit eigenlijk niet wetenschappelijk verantwoord is, vond men het te ver gaan om die titel ook nog eens op te nemen in het register. Een curieuze en aanvechtbare beslissing, die er onder andere toe heeft geleid dat het register doet vermoeden dat Gezelle nooit het woord `nihil' in een gedicht heeft gebruikt, terwijl hij een gedicht heeft dat zo heet.

Een ander belangrijk nadeel is dat bij geen van de gedichten een jaartal wordt vermeld. In de boekuitgave gebeurt dat wel, maar omdat bij veel gedichten onzeker is wanneer Gezelle ze heeft geschreven, zijn die jaartallen op de cd-rom niet overgenomen. Wie nu op `krinklende' of `waterding' zoekt, krijgt als verwijzing `D10'. D staat voor `Dichtoefeningen' en 10 geeft aan dat dit het tiende gedicht is in deze bundel.

Maar wanneer verscheen die?

Op deze cd-rom staat alleen dat de wetenschappelijke editie in 1980 werd bezorgd. Wie niet paraat heeft dat Gezelle in 1858 debuteerde met Dichtoefeningen, moet dit elders opzoeken.

Hopelijk kunnen dit soort zaken hersteld worden in de tweede editie van deze cd-rom. Die zou er zeker moeten komen, al was het maar omdat Gezelle dit verdient.

,,Schuldeloos blommeke lief,

dat op mijnen weg ik ontmoete,

laat mij een stonde bij u

toch, laat mij een stondeke staan!'

Digitale Concordantie op het Verzameld Dichtwerk van Guido Gezelle. Windows '95 en hoger. Prijs: 57,55 (BEF 988). Uitgeverij Pelckmans, tel: +32 (0)3-660.27.20

uitgeverij@pelckmans.be