Magie in heimelijke liefdesrelaties

Of je nu een roman leest of er een schrijft, in beide gevallen doe je een poging iets of iemand te begrijpen, zei de Britse schrijfster A.S. Byatt onlangs in een publiek interview in Amsterdam. Ze voegde eraan toe dat ze haar meest recente boek, De biograaf, had geschreven als antwoord op, als tegenstem tegen het boek dat haar beroemd maakte, Obsessie, uit 1990. Curieus genoeg moest ze constateren dat ze in beide gevallen uit kwam op hetzelfde: op de onmogelijkheid de ander te kennen. Juist degene die je dierbaar is, is het moeilijkst te doorgronden. Juist hij, of zij, draagt de grootste geheimen met zich mee.

Zoeken, speuren, graven in documenten uit het verleden – het is niet voor niets het beroep van de twee literaire onderzoekers uit Obsessie. De één houdt zich bezig met het leven en werk van een dichter uit het Victoriaanse tijdperk,de ander met een dichteres uit diezelfde tijd. Uit brieven en kladjes opgediept uit bibliotheekarchieven blijkt dat deze dichters wel eens heimelijk een gepassioneerde liefdesrelatie gehad zouden kunnen hebben, wat de twee onderzoekers ertoe doet besluiten gezamenlijk de sporen uit het verleden te volgen – van Londen naar Yorkshire, van spiritisme naar magie, van wilde veronderstellingen naar een mooie ontknoping.

Wie een zekere affiniteit heeft met literair graafwerk, met het erudiet ontrafelen van mysteries uit het verleden en er ook niet tegenop ziet af en toe een zijpad in te slaan, wordt onherroepelijk door Byatt verleid. Hier is een uiterst taalvaardige allesweter aan het woord die magnifiek kan schrijven, die met meesterhand verhalen uit heden en verleden door elkaar heen weeft, die dagboekfragmenten afwisselt met oude manuscripten, die genres pasticheert en probleemloos zogenaamd negentiende-eeuwse gedichten afwisselt met twintigste-eeuwse dialogen – een schrijver, kortom, die zich kan meten met Umberto Eco.

Zelden werd in een roman zo prachtig geïllustreerd hoe werkelijkheid en literatuur door elkaar heen kunnen lopen, hoe dun de spiegelwand kan zijn tussen realiteit en verbeelding. Voeg daarbij de spanning van een thriller, een dubbel liefdesverhaal en Byatts enorme kennis van het Victoriaanse tijdperk en u gaat een prachtige zomer tegemoet.

A.S. Byatt: Obsessie (Possession). Rainbow-pocket, 654 blz. ƒ25,–