Hollands landschap bezongen

Herman Gorter had een passie voor bergen. Na de spoorwegstaking van 1903 waar hij als socialistisch propagandist nauw bij betrokken was, maakte hij met zijn geheime geliefde Ada Prins een reis door de Harz. Sindsdien ging hij regelmatig op trektocht door de bergen. In augustus 1903 liep hij door de Belgische Ardennen, langs de oevers van de Ourthe en de Lesse. Uit het dorp Aywaille schreef hij Ada dat hij een slapeloze nacht had doorgebracht, denkend aan twee dingen: `Aan het socialisme en aan jou.'

Wie een wandelvakantie in de bergen heeft gepland en nog een plekje over heeft in de rugzak doet er goed aan de Gorter-biografie van Herman de Liagre Böhl mee te nemen. Het boek is vijf jaar geleden verschenen in een gebonden editie, te mooi en te kostbaar voor op reis, maar nu is er een goedkopere paperback die ook qua gewicht geschikter is als vakantielectuur.

Herman Gorter was vóór alles een geniaal dichter. `Met al mijn bloed heb ik voor u geleefd/ O poëzie' schreef hij in 1912, en het is deze regel waaraan de titel van de biografie is ontleend. Het dichterschap is ook de hoofdzaak in het levensverhaal, maar ook de socialist, de sportman en de hartstochtelijk minnaar doen mee. Zo wordt het reisje naar de Harz voorafgegaan door een uiteenzetting over de algemene staking van 1903 en de worgwetten van Abraham Kuyper. Vervolgens komt Gorters turbulente liefdesleven aan de orde: naast zijn huwelijk met Wies Cnoop-Koopmans had hij een verhouding met de latere doctor in de chemie Ada Prins voor wie hij erotische poëzie schreef: `Haar schoot is groot, en zij gelijkt zoo vruchtbaar,/ als zij van den berg uit de hoogte komt'.

Veel poëzie is er in deze biografie opgenomen, maar ook brieffragmenten, onder andere over de Alpen waaraan hij verslaafd raakte: `Alle bergen vertoonen zich schitterend, het water stort, de zon schijnt, men ziet klaar de boomen en de bijzonderheden; maar er is een gloed van schoonheid over alles. [-] Ik wil probeeren mijn lieveling om die groote klaarte, doorstroomd met diepe hartstocht tot werkelijkheid in de kunst te maken.'

Ook voor wie niet wandelend de bergen in trekt, maar hier blijft kan de Gorter-biografie passende zomerlectuur zijn. Het Hollandse landschap is door niemand mooier bezongen dan door Gorter in zijn grootse gedicht Mei, waarvan de biograaf een leerzame analyse maakt. De dichter hield van de zee en ook op meren was hij verzot. In de biografie is de beroemde foto opgenomen van Herman Gorter in een zeilboot, samen met Jenne Clinge Doorenbos, jarenlang zijn minnares naast Ada die van niets wist. Pas na Gorters dood in 1927, op zijn door Böhl meesterlijk beschreven crematie, kwamen de dames elkaar voor het eerst tegen. Maar tegen die tijd is het boek bijna uit en de vakantie waarschijnlijk voorbij.

Herman de Liagre Böhl: Met al mijn bloed heb ik voor u geleefd. Herman Gorter 1864-1927. Olympus, 559 blz. ƒ35,-