Het Circus Irving is in nood

Een maand eerder dan in de rest van de wereld verschijnt in Nederland de nieuwe roman van John Irving. Het is een cadeautje van de Amerikaanse auteur aan zijn Nederlandse uitgever, die The Fourth Hand eerst in de Engelse editie en pas daarna in de vertaling uitbrengt. Niet dat de Nederlandse lezer daarvan opkijkt. Ook Irvings vorige bestseller A Widow for One Year (1998) beleefde hier zijn wereldpremière – al lag dat voor de hand omdat een groot deel van de roman zich afspeelde op de Amsterdamse Wallen.

`If one likes something, what is the objection to repeating it?' vond de schrijfster die in A Widow for One Year de hoofdpersoon was. Haar credo is Irving uit het hart gegrepen, en dus herkennen we in The Fourth Hand niet alleen typische Irving-personages als de overspelige charmeur, de eigengereide vrouw en de excentrieke dokter, maar ook motieven die in eerdere boeken een rol speelden. Zo heeft de hoofdpersoon net als Owen Meaney in A Prayer for Owen Meaney (1990) een visioen dat zijn toekomst voorspelt, en fungeert hij als spermadonor in een situatie die herinneringen oproept aan de conceptie van Garp in The World According to Garp (1976).

Zoals veel personages in Irvings oeuvre is de televisiejournalist Patrick Wallingford uit The Fourth Hand gegrepen door het circus. Letterlijk, want tijdens een reportage in India wordt zijn hand afgebeten door een leeuw – voor het oog van miljoenen kijkers. Als the lion man geniet hij voortaan wereldfaam, te meer wanneer hij als eerste Amerikaan een handtransplantatie ondergaat. De nieuwe linkerhand wordt al weer snel afgestoten, maar niet voordat Wallingford intiem heeft kennisgemaakt met de vrouw van de overleden donor. De bezoekregeling die zij als voorwaarde voor het afstaan van haar mans hand stelt, resulteert al bij de eerste ontmoeting in een geslaagde bevruchting.

Onwaarschijnlijke plotwendingen vormen in Circus Irving van oudsher de voornaamste attractie. Dat de vrouwenverslinder Patrick Wallingford verliefd wordt op zijn overweldigster en de rest van het boek zijn best doet om haar voor zich te winnen, zal de lezer dan ook niet verwonderen. Wel verbazingwekkend is het lage tempo waarmee het verhaal zich ontrolt. Werd A Widow for One Year ontsierd door overbodige uitweidingen, het liefdesverhaal The Fourth Hand is ondanks de bescheiden omvang on-Irvingiaans langdradig. Geduld wordt in zoverre beloond dat alle draadjes aan het einde weer bij elkaar komen, maar dan is het weer een teleurstelling dat er zo'n brave happy ending uitrolt. Het venijn dat bij Irvings beste romans in de staart zat, is in The Fourth Hand in suikerstroop verkeerd.

Ook stilistisch geeft Irving niet een van zijn beste voorstellingen. Herhaling mag dan een schrijversgoudmijn zijn, het houdt op als in de hoofdstukken voortdurend samenvattinkjes van het voorafgaande worden gegeven. Die uitleggerigheid is een gevolg van de (bij Irving gebruikelijke) alwetende verteller, die bovendien vaker dan goed is voor een roman tussen haakjes commentaar levert. Voeg daarbij een groot aantal platte, om niet te zeggen ordinaire zinnen, en je kunt stellen dat Irving niet bang hoeft te zijn dat hem hetzelfde zal overkomen als de in de roman figurerende Michael Ondaatje: gekritiseerd te worden omdat je te mooi schrijft.

Er is helaas niet heel veel goeds te zeggen over The Fourth Hand. Ja, er zijn enkele grappige (seks)scènes en prettig gestoorde personages, zoals de portier die Patrick ondanks zijn missende linkerhand hardnekkig blijft verwarren met een beroemde honkballer; en ja, de satire die Irving bedrijft ten koste van de nieuwsvoorziening op de Amerikaanse televisie (`Death and bad weather were what TV did best') komt goed uit de verf. Maar wie op zoek is naar een `lekker leesboek' voor in de zomervakantie kan beter een oude Irving-klassieker uit de kast trekken. Want zeg eens eerlijk: wanneer heeft u Garp of The Cider House Rules voor het laatst herlezen?

John Irving: The Fourth Hand. De Bezige Bij, 316 blz. ƒ49,95 (gebonden). De Nederlandse vertaling (van Sjaak Commandeur) verschijnt op 9 juli ook bij De Bezige Bij.

[streamliner] Het venijn dat in eerdere romans in de staart zat, is in suikerstroop verkeerd

Buitenlandse literatuur