Frans bloedvergieten

`De Revolutie is in ons, in onze zielen', schreef de romantische historicus Jules Michelet in het voorwoord bij zijn Histoire de la Révolution Française (1847-1853). Over die `zielen' kan men zijn bedenkingen hebben, maar dat de Franse Revolutie een onuitwisbaar stempel heeft gedrukt op de moderne tijd, wordt zelden betwist. Met de bestorming van de Bastille op 14 juli 1789 kwam een eind aan de feodale standenmaatschappij en kreeg de burgerij de macht in handen. Dus lang leve de Franse Revolutie?

Bij Michelet is de geestdrift niet van de lucht, maar Simon Schama toont zich in Burgers, zijn omvangrijke kroniek van de Franse Revolutie uit 1989, aanzienlijk sceptischer. Alle modernisering die gewoonlijk op conto van de Revolutie wordt geschreven, betoogt hij, was in feite al tijdens het Ancien Régime in gang gezet – zij het toen van bovenaf. Zelfs het concept van de `burger' bestond al; de Revolutie maakte er alleen een juridische realiteit van, hoewel diezelfde burger in de revolutionaire praktijk van bijna al zijn zojuist verworven rechten werd beroofd.

Voor Schama was geweld dé motor van de Revolutie, een spontaan volksgeweld, waarop de politici pas greep kregen door zelf minstens zo gewelddadig te worden. De Revolutie had eigenlijk beter niet plaats kunnen hebben, zo krijg je de indruk. Toch lukt het ook Schama niet zich te onttrekken aan de fascinatie die de Franse Revolutie van meet af aan op het nageslacht heeft uitgeoefend, en doordat hij zijn boek heeft geschreven als een ouderwetse `kroniek', komt ook de lezer volop aan zijn trekken.

Simon Schama is vóór alles een begenadigd verteller. Hij laat het verleden niet verdrinken in de analyse, maar weet het tot leven te wekken. De bestorming van de Bastille, de tocht van de Parijse vrouwen naar Versailles, de mislukte vlucht van de koninklijke familie en haar arrestatie bij Varennes, het proces en de executie van Louis XVI, het Schrikbewind van Robespierre en talloze andere, minder bekende gebeurtenissen – onder Schama's pen blijft het, hoe dan ook, meeslepende lectuur.

Politiek wordt pas spannend als er bloed bij vloeit, schreef Stendhal ooit. Aan bloed is bij Schama geen gebrek. En na zijn spannende kroniek te hebben gelezen, kan zelfs de toerist die geen geschiedenis in het pakket heeft gehad, begrijpen waarom de Fransen nog altijd jaarlijks op de veertiende juli naar het centrum van hun dorp of stad snellen om zich daar in het feestelijke gewoel van een bal populaire te storten.

Simon Schama: Burgers. Kroniek van de Franse Revolutie. Contact, 920 blz. ƒ35,- (uitverkocht)