IJsberen ijsberen niet

Na een paar weken vakantie komt er altijd zo'n dag dat je alles hebt gedaan wat je wilde doen. Je verveelt je kapot, maar wat doe je eraan? En heeft het eigenlijk nut?

IEDEREEN VERVEELT ZICH wel eens. Het gekke is dat je je vaker verveelt in de vakantie dan wanneer je naar school moet. Terwijl je in de vakantie juist eindelijk tijd hebt om al die leuke dingen te doen waar je gewoonlijk niet aan toekomt.

Volgens kinderpsycholoog Gerrit Breeuwsma is dat helemaal niet zo gek. ,,Op school worden kinderen constant beziggehouden. Als ze eindelijk hun sommen af hebben en moeten wachten op andere leerlingen, mogen ze niet voor zich uit staren, maar moeten ze bijvoorbeeld even gaan lezen. Er is geen tijd voor verveling.''

En dat terwijl verveling volgens Gerrit Breeuwsma heel nuttig is. De beste ideeën zouden wel eens kunnen ontstaan uit verveling. Breeuwsma: ,,De top honderd staat vol met popliedjes die uit verveling zijn ontstaan. Zo'n slaperige, verveelde popmuzikant, die wat op zijn hotelkamer de tijd zit te doden en nergens zin in heeft... Die pakt zijn gitaar en begint er wat op te tokkelen. Zo maakt hij zonder dat hij er erg in heeft, een mooi liedje.'' Verveling hoeft dus helemaal niet erg te zijn, maar wat is het nou precies?

,,Verveling is een soort staren in het vuur, maar dan zónder vuur'', vervolgt kinderpsycholoog Breeuwsma. ,,Het is een leegte in je hoofd, waaruit mooie dingen kunnen ontstaan. Als een kind zich verveelt is het niet ongelukkig, maar ook niet echt blij. Gelukkig gaat verveling vanzelf weer over. Als je maar lang genoeg lamlendig voor je uit staart, ben je het vanzelf zat. Dan bedenk je uit jezelf wel iets om te doen.''

De psycholoog vindt dus dat verveling een gevoel is dat overal een beetje tussenin hangt. Een `gevoel van niks', zeg maar. Maar schrijver en bioloog Midas Dekkers denkt dat het toch vooral een rotgevoel is. Als je je verveelt, leef je volgens de schrijver niet echt. ,,Het onderscheid tussen leven en dood is bijvoorbeeld dat mensen groeien en zich voortplanten. Dode dingen zoals auto's doen dat niet. Prikkelbaarheid is een van de hoofdtekens van leven. Bij verveling ontvang je wel prikkels, maar reageer je er niet op. Dat lijkt dus wel op een beetje dood zijn. Een puber weet vaak niet hoe hij op prikkels moet reageren. Dan verveelt hij zich en is hij dus ongelukkig.''

Marieke Verster (12 jaar) vindt verveling heel irritant, maar soms ook best fijn. ,,Als ik me verveel kan ik even alleen zijn op mijn kamer en tot mezelf komen.'' Maar ze geeft toe: ,,Soms ben ik wel ongelukkig als ik me verveel. Vooral als ik moe ben, dan word ik huilerig.'' De 15-jarige Cor Marijs gaat achter de computer zitten of naar vrienden toe, als hij zich verveelt. ,,Van mijn moeder moet ik altijd iets creatiefs doen, maar ik ga liever anderen vervelen.''

Verveling is eigenlijk iets heel onnatuurlijks, vertelt Dekkers: ,,In de vrije natuur is er voor dieren geen reden om zich te vervelen. Neem de merel. Die lijkt tevreden te pikken in het gras, hij lijkt zich soms te vervelen. Maar dat is niet zo. Bij elke pik die hij doet, moet hij drie keer om zich heen kijken, of er nergens gevaar is. De merel heeft geen tijd om zich te vervelen. Een prooidier moet op zijn hoede zijn.'' Er is een dier in de vrije natuur dat zich verveling wel kan veroorloven: de leeuw. Dekkers: ,,De leeuw kan, als zijn buik vol is, zo heerlijk lamlendig in de boom hangen, of liggen slapen. Onze huiskat, die natuurlijk van de leeuw afstamt, kan dat ook: helemaal niets doen en daarvan genieten. Dat lukt mensen bijna niet.'' En daarom wil Midas Dekkers graag een poes zijn. ,,Als de poes gewoon ligt, is zij gelukkig. De mens is daarvoor niet geschapen.'' Want mensen vinden kennelijk dat ze altijd maar iets moeten dóen.

Veel dieren die leven tussen de mensen, beginnen zich spontaan te vervelen. Zij zijn niet, zoals de poes, tevreden als ze gewoon maar wat liggen of rondlopen. Midas: ,,Het beroemdste voorbeeld van dieren die zich vervelen zijn natuurlijk de dieren in de dierentuin. Wolven en beren verrichten eindeloos dezelfde handeling. Ze lopen wanhopig langs het hek heen en weer, om maar niet gek te worden. Hiervan is de ijsbeer weer het bekendste voorbeeld, die loopt de hele dag maar te ijsberen. En dat doet een ijsbeer van nature niet. Hij doet dit in de dierentuin wel, omdat hij een gebrek heeft aan voldoende prikkels.''

Volgens kinderpsycholoog Gerrit Breeuwsma worden kinderen juist te veel geprikkeld. ,,Het lijkt soms wel alsof ouders bang zijn voor kinderen die zich vervelen. Ze bedenken steeds meer nieuwe, gekke en dure dingen om hun kinderen te vermaken. Televisiekijken bijvoorbeeld was vroeger een activiteit. Nu vervelen kinderen zich als ze voor de televisie zitten.'' De psycholoog is dus juist vóór verveling, zodat jongeren zichzelf weer leren vermaken.

Maar hoe vermaak je jezelf? Rosanne Dijk (9 jaar) schrijft in een brief aan deze krant dat ze zich eigenlijk nooit hoeft te vervelen: ,,Als ik me verveel ga ik lezen, met barbies buitenspelen, met auto's, met lego of met poppen.'' Volgens schrijver Midas Dekkers leer je in de loop van je leven met verveling omgaan. Oude mensen kunnen wat de kat ook kan. ,,Toen ik nog in de Betuwe woonde, zag ik wel eens een oude boer en boerin op een bankje zitten. Als je dan vier uur later weer langs dat bankje kwam, zaten ze er nog steeds. Zonder zich te vervelen. Dat is de gave van ouderdom. Het tegenovergestelde van ouderdom is de puberteit. In die tijd verveelt een mens zich het vaakst.''

Daar schieten kinderen natuurlijk niet zoveel mee op. Dekkers' oplossing: ,,Dan moet je maar geen puber zijn!''