Hallo euro

uitsland zet de Bundeswehr in, Frankrijk de landmacht, de marine en de luchtmacht. Nederland doet het met de rode bestelautootjes van PTT Post. De opdracht is de grootste wisseltruc uit de geschiedenis: de introductie van de euro op 1 januari 2002.

Vijftig miljard munten met een totaal gewicht van vierentwintig keer de Eiffeltoren, en veertien miljard bankbiljetten die achter elkaar gelegd vijf keer de afstand naar de maan overbruggen, moeten rond de jaarwisseling 2001/2002 in zo kort mogelijke tijd in twaalf landen in omloop worden gebracht. Tegelijkertijd moeten de nationale munten en bankbiljetten – de guldens, francs, peseta's, drachmes, D-marken, etc. – uit de roulatie worden gehaald, opgeslagen en vernietigd. Het wordt een spektakel van ongekende omvang, waarvoor de politiek en de publieke opinie geleidelijk beginnen warm te lopen.

Nederland heeft besloten om de distributieperiode van de nieuwe euro's en de zogenoemde duale fase (de periode waarin zowel euro's als guldens wettig betaalmiddel zijn) korter te laten duren dan andere eurolanden. Hier begint de distributie in december – in sommige landen al in september – en duurt de duale fase vier weken. Op 28 januari 2002 is het afgelopen met de gulden. Alle andere landen hanteren periodes van zes of meer weken van dubbele betaalmiddelen.

Voor het publiek komen vanaf 14 december consumentensets met munten en `zalmkits' beschikbaar. De zalmkit is het souvenir van minister Zalm ter herinnering aan de euro-introductie. Eén exemplaar van iedere munt in feestelijke verpakking, gratis voor iedere Nederlander van zes jaar en ouder. De kosten van de distributie (90 miljoen gulden) zijn bijna even groot als de totale waarde (120 miljoen) van de munten. In april is er trouwens een zalmkit zoekgeraakt in het vuilnis van de opslagkluis. Bij toeval werden de munten gevonden bij het bedrijf dat het afval verwerkt.

De logistieke kant van de operatie is in handen van BEO – geen tropische vogel, maar het Bureau Euro Omwisseling van De Nederlandsche Bank. Gepantserde vrachtauto's voor waardetransport zullen vanaf december de bankbiljetten uit de kluizen van de centrale bank distribueren naar de banken en grootwinkelbedrijven. Met deze beveiligde geldauto's worden ook de munten uit de Dagobert Duck-kluis in Lelystad aan de grote klanten geleverd. Voor de `fijndistributie' van muntgeld aan zo'n 200.000 kleine winkels, cafés en andere gelegenheden waar contant geld omgaat, heeft het BEO een gratis afleveringsservice opgezet. Deze zal gebruikmaken van de rode bestelautootjes van PTT Post. De gedachte is dat criminelen deze auto's niet snel zullen beroven – een zak vol eurocenten is als buit niet aantrekkelijk.

De kosten van de distributie lopen ondertussen uit de hand. Al met al wordt de distributie voor de overheid een kleine honderd miljoen gulden duurder dan voorzien. Deels omdat is besloten toch extra beveiligingspersoneel op de bestelauto's te laten meerijden en deels omdat de vervoerscapaciteit van de waardetransporteurs voor de bankbiljetten beperkt is.

Nog een geluk dat Nederland zo klein is. Frankrijk moet ook euro's transporteren naar zijn overzeese gebieden in de Caraïben en naar het eiland Réunion in de Indische Oceaan. Daarvoor worden de marine en de luchtmacht ingeschakeld. Op de Nederlandse Antillen komen geen euro's en blijft de (Antilliaanse) gulden wettig betaalmiddel.

Bedrijven zijn intussen aan het voorsorteren met hun prijzen om na 1 januari met europrijzen voor de dag te komen. Zo heeft PTT Post aangekondigd het tarief voor een brief per 1 juli te verhogen van tachtig naar vijfentachtig cent. Door de afronding naar boven – van 0,3857 tot 0,39 eurocent – zet de PTT hier nog ruim een procent prijsverhoging bovenop. Het is volgens de officiële afrondingsregels, maar gelukkig is dat niet. De overheid heeft in dergelijke gevallen besloten alle prijzen naar beneden te zullen afronden. Als alle ondernemingen het voorbeeld van de postzegels volgen, leidt de euro-omschakeling tot een algemene opwaartse bijstelling van de prijzen. Minister Zalm (Financiën) zei deze week in de Kamer dat hij de geprivatiseerde post niet tot de orde kan roepen. Dat klopt, maar de overheid kan toch nog eens kijken naar de kleine lettertjes in het contract met diezelfde PTT Post voor de inzet van de bestelauto's?

Verwarring gaat het de eerste dagen van het nieuwe jaar geven in het openbaar vervoer. Guldens zijn in bussen en trams vanaf nieuwjaarsdag niet meer welkom. Het zou te veel vertragingen geven als de chauffeurs met twee soorten geld moeten afrekenen. Wie in de bus of de tram een kaartje wil kopen, moet betalen met euro's. Of anders zwartrijden.

Scenario's, noodscenario's, crisisoefeningen – aan alles wordt gedacht. Zelfs aan een feest om de komst van de euro op een bijzondere manier luister bij te zetten. Tien jaar geleden sloten de Europese regeringsleiders in Maastricht het verdrag voor de oprichting van de Economische en Monetaire Unie, de EMU. De gemeente Maastricht heeft in een persbericht aangekondigd dat de introductie van de euro gevierd gaat worden met het spektakel Hallo euro, gepresenteerd in het Theater aan het Vrijthof. Men hoopt op Europese genodigden om de lancering van de euro een officieel karakter te geven. Op het Vrijthof zal op oudejaarsnacht een publieksfeest georganiseerd worden. Muziek met teksten over geld bestaat er volop. Het wachten is op de eerst eurosong.

rjanssen@nrc.nl