De rek is eruit bij NS

Het rondje om de kerk lijkt de treinreiziger vooralsnog weinig te baten. Integendeel, in plaats van minder is er nu wekelijks meer vertraging. En het personeel helpt ook niet mee. Dat werkt `strikter volgens de regels'.

Het `rondje om de kerk', het nieuwe dienstrooster van NS dat 10 juni is ingevoerd, was bedoeld om de vertragingen terug te dringen. Dat was althans de lezing van de Nederlandse Spoorwegen. De ondernemingsraad dacht daar altijd al anders over. De winst zou niet meer dan zo'n 2 procentpunt bedragen.

Nu blijkt dat de vertragingen juist sterk zijn tóegenomen. Voor het nieuwe rooster reed 85,3 procent van de treinen op tijd, sinds 10 juni nog 71,3 procent. Daarbij werkt NS aan een scenario om structureel treinen te schrappen uit de dienstregeling, als oplossing voor de onverwachts uitvallende treinen omdat er geen machinist of conducteur beschikbaar is. Zodat de reiziger ,,minder ongerief'' onvervindt.

Heeft het rondje om de kerk de reiziger van de regen in de drup geholpen? Volgens NS heeft de maatregel die het bedrijf voorbereidt niets met het nieuwe dienstrooster te maken. Het personeelsbestand staat al lang onder druk, en nu de zomervakanties eraan komen, is de rek eruit.

Het personeel zegt het anders. Sabotage willen ze het zeker niet noemen. Maar ze werken wel ,,strikter volgens de regels''. Is er geen conducteur beschikbaar, dan wilden de machinisten vroeger nog wel eens in hun eentje een trein rijden, ook al is dat formeel niet toegestaan. Daartoe zijn ze steeds minder bereid, zeker sinds 10 juni. Immers, zeggen ze, zij zijn dan zelf verantwoordelijk als er iets misgaat. Die verantwoordelijkheid nemen ze niet meer.

Zo kan het gebeuren dat een machinist honderden reizigers op een perron laat staan en een lege trein naar de plaats van bestemming rijdt, in de hoop dat daar weer een conducteur klaarstaat. Voor NS is er dan een trein uitgevallen, maar niet vertraagd. Dus camoufleren de vertragingscijfers van de treinen de vertraging die de reizigers oplopen. Uitgevallen treinen worden niet meegerekend. Toch veroorzaken ze voor de reiziger meer vertraging dan een trein die tien minuten te laat vertrekt.

De machinisten zijn er zelfs niet zeker van dat het aantal uitgevallen treinen goed wordt weergegeven. Een trein die naar de plaats van bestemming rijdt, heeft immers wel gereden. Ze verdenken de railverkeersleiding ervan dat die leeg rijdende treinen niet altijd uitboekt als uitgevallen trein. Zo snijdt het mes aan twee kanten: de trein valt niet uit en is ook niet vertraagt. Intussen staat de reiziger nog op het perron te wachten.

Dan is er nog de kwestie met de treinsurveillanten. Omdat er een tekort is aan conducteurs, worden lager gekwalificeerde assistenten in dienst genomen. Die mogen geen kaartjes verkopen, alleen controleren onder supervisie van een bevoegde conducteur. Maar door het personeelsgebrek bemannen ze vaak toch in hun eentje de trein. Als een klant geen kaartje heeft, kunnen ze niets doen. En de machinist blijft verantwoordelijk. Ook dát willen veel machinisten niet meer.

Het personeelstekort bij NS is chronisch, erkent het bedrijf. Het verloop onder machinisten en conducteurs is groot, net als het ziekteverzuim. En uit een onderzoek van de studentenorganisatie AIESEC bleek gisteren dat de NS als werkgever voor studenten economie, bedrijfskunde en rechten een van de drie minst populaire bedrijven is. Voor conducteurs concurreert het bedrijf met bijvoorbeeld de politie. Daar wordt flink geworven, steeds beter betaald en het imago van de sterke arm is langzamerhand beter dan dat van NS.

Het zogenoemde Human Resource Management is niet de sterkste kant van de NS. Het bedrijf heeft als voormalig staatsbedrijf van oudsher weinig belangstelling voor haar positie op de arbeidsmarkt. De bonden vinden NS een sterk hiërarchisch geleid bedrijf, met weinig oog voor de positie van het personeel. En reizigersorganisatie Rover omschreef de NS-directie als een ,,curieuze gesprekspartner''. De medewerkers hebben geen vertrouwen in de directie. Dat wreekt zich op de werkvloer. Elke maatregel van bovenaf wordt met argwaan tegemoetgetreden. Of zoals een medewerker zegt: wij voelen ons veredelde passagiers. En de passagiers, die verpozen steeds vaker op overvolle perrons. En zien uitvallende treinen leeg vertrekken — zonder vertraging.