Troostende herders

Wat vindt u betrouwbaarder, NRC Handelsblad, ,,de televisie'' of ,,de radio''? Het antwoord ligt besloten in de vraag. ,,De televisie'' en ,,de radio'' zijn tjokvol onbetrouwbaar gebabbel dat in deze krant niet is de vinden. Maar meet deze krant af aan het nieuws dat elk uur op Radio 1 wordt voorgelezen en de vergelijking zou evenwichtiger uitvallen.

De hoofdredactie van het NOS-Journaal maakte triomfantelijk bekend dat haar programma betrouwbaarder wordt geacht dan ,,de krant'' en ,,de radio''. Welke krant? Deze? De Telegraaf? De Ommelandsche Beek en Vaartbode? Al die lezers kijken naar het Journaal, net als miljoenen a-geletterden die ook in deze kleine steekproef zijn vertegenwoordigd.

Hoe betrekkelijk dit onderzoek is, blijkt uit de vergelijking met andere tv-nieuwsprogramma's. Wel 55 procent van de onderzochte 615 mensen noemde het Journaal het betrouwbaarst, slechts 11 procent RTL Nieuws en dat is nog minder dan ,,de krant''. Teletekst, dat het nieuws van de omroep en het Journaal in tekst herhaalt, wordt het minst betrouwbaar geacht. Wat knap van het Journaal. De uitslag heeft niets te maken met inhoudelijke betrouwbaarheid maar alles met traditie en kijkcijfers.

Het Journaal is een ,,avondmis'' zoals presentator Philip Freriks ooit zei. Het Journaal van zondagavond is elke week het hoogst scorende programma. Betrouwbaarheid moet worden opgebouwd. Mensen die naar het nieuws kijken, zijn boven de 35 en dus meer op publieke zenders gericht.

Schijn en presentatie zijn bij televisie belangrijker dan bij radio of krant. Ik zou niet durven zeggen dat het Journaal betrouwbaarder is dan RTL Nieuws. Het Journaal heeft wel meer geld, veel meer zendtijd, meer buitenlandse correspondenten, een grotere redactie en veel Den Haag. Een onderzoekje, een burgemeester, een minister, een prins, een buitenlandse hoofdstad, overleg tussen werkgevers en werknemers, een eigen nieuwtje, een persbericht met een gepersonaliseerd verhaaltje erbij. Het is ook een beetje staatsnieuws. RTL Nieuws is op buitenstatelijk economisch gebied betrouwbaarder maar het is veel minder in de lucht. Met lage kijkcijfers en algehele onbekendheid valt SBS-Nieuws buiten deze peiling, net als veel krantentitels. Wie overdag het algemene nieuws wil bijbenen, heeft met een publieke zender het meeste kans op een uitzending.

Op de vraag ,,wat voor nieuwslezer vindt u betrouwbaarder, een man of een vrouw'', zou een meerderheid op ,,man'' stemmen, liefst een oudere. Mannen kijken ook meer naar nieuws dan vrouwen. Vandaar dat de grote Amerikaanse tv-netten een 50-plusser met zware stem aan de presentatie zetten. Leeftijd staat voor doorgewinterde ervaring. Als een troostende herder geleidt de presentator het publiek elke avond door de wanordelijke nieuwsgebeurtenissen. CBS stond tientallen jaren bovenaan met Walter Cronkite, de betrouwbaarste nieuwslezer in de Amerikaanse geschiedenis. Toen die tegen zijn zeventigste opstapte en werd vervangen door een nerveuze Dan Rather zakte CBS news in. Toch zat er nog steeds dezelfde redactie.

In Nederlands nieuws is de persoonlijkheidscultus minder ontwikkeld. Nieuwslezers wisselen elkaar af en ook vrouwen hebben gezag opgebouwd, zoals vroeger Pia Dijkstra en nu Henny Stoel. Met zijn licht commentariërende opmerkingen en verbindingszinnen meet Philip Freriks zich soms Amerikaanse allure aan. Toch zullen de meeste kijkers het niet herkennen als commentaar maar als luchtigheid.

De éénmans-presentatie van het Journaal ziet er rustiger uit dan het nu eens duo, dan weer eenling bij RTL-Nieuws. De geënqueteerden vonden RTL-Nieuws levendiger dan het Journaal. En daardoor minder betrouwbaar? Ook het decor van RTL zou beter zijn. Inderdaad heeft het Journaal een saaie achtergrond maar met de opgewonden, rooiïge geprojecteerde wandschilderingen van RTL zou de betrouwbaarheid weer punten zakken, hoe goed de redactie de gepresenteerde feiten ook had onderzocht.