`Putten' nieuwe tegenslag voor OM

Wie de Hoge Raad zover wil krijgen dat een zaak na een veroordeling tóch heropend wordt, moet met volstrekt nieuwe feiten komen. In de Puttense moordzaak lukte dat. Over misleidingstechnieken, achtergehouden rapporten en de belangrijkste verklaring die herroepen werd.

Toen de Amsterdamse strafadvocaat G. Knoops de Puttense moordzaak vorig jaar overnam van zijn collega P. Doedens, wist hij dat hij zou moeten spitten om heropening van de zaak af te kunnen dwingen.

Zijn twee cliënten Wilco Viets en Herman du Bois waren in 1995 veroordeeld tot 10 jaar celstraf wegens moord op en verkrachting van Christel Ambrosius in Putten in 1994; die uitspraak van het gerechtshof werd later bevestigd door de Hoge Raad. En de Hoge Raad, die oordeelt over verzoeken om heropening van een zaak, herroept een eigen oordeel slechts zeer zelden – de laatste keer dat het in een moordzaak gebeurde, is 76 jaar geleden.

De Hoge Raad bleek bovendien bij twee eerdere pogingen van Doedens al onverbiddelijk in deze zaak: wie het hoogste rechtscollege vraagt om herziening van een onherroepelijke uitspraak moet namelijk met een zogeheten novum komen. Een nieuw feit dat, was het eerder op de terchtzitting wél bekend, geleid zou hebben tot vrijspraak. Knoops diende bij zijn herzieningsverzoek acht nova in. Eén gaf de doorslag.

Viets en Du Bois hebben inmiddels een achterban. Misdaadverslaggever Peter R. de Vries wijdde meer dan dertig uitzendingen van zijn programma aan ongerijmdheden in de Puttense zaak. En ook gerenommeerde deskundigen nemen het voor de twee zwagers op. Oud-politiecommissaris J. Blaauw schreef een boek over de Puttense zaak, die hij ,,de grootste gerechtelijke dwaling in de Nederlandse rechtsgeschiedenis'' noemt. De Amsterdamse hoogleraar strafrecht T. Schalken vroeg zich op de opiniepagina van deze krant openlijk af of het maatschappelijk aanvaardbaar was een veroordeling als deze in stand te laten. En hoogleraar rechtspsychologie P. van Koppen heeft nu gehakt gemaakt van de politieverhoren in de Puttense zaak.

Van Koppen analyseerde op verzoek van Knoops de verklaringen die in de Puttense zaak zijn afgelegd. Hij concludeert dat van de 250 verklaringen er 196 op basis van misleidingstechnieken tot stand kwamen. Zo zei de politie tegen Du Bois: ,,We hebben op het lichaam uw DNA gevonden. Wat hebt u daarop te zeggen?'' Terwijl van een dergelijke vondst nooit sprake was. Het is één van de nova die Knoops indiende.

Ook Blaauw maakte op verzoek van Knoops een verslag op basis van zijn boek, dat bij de stukken aan de Hoge Raad is gevoegd. Hij inventariseerde tal van omissies in het onderzoek. Zo is nooit duidelijk geworden waarmee Ambrosius is gewurgd en met welk mes ze is gestoken.

,,Heel curieus'' noemt Knoops een ander novum: justitie blijkt in 1997 al DNA uit het spermaspoor van het lichaam van Ambrosius te hebben vergeleken met DNA van een dader dat was achtergelaten op het lichaam van de dat jaar bruut vermoorde Cathy Thompson uit Australië. Knoops: ,,Op dat moment zaten mijn cliënten nog in de cel, dus zíj konden Thompson hoe dan ook niet hebben vermoord. Dat justitie de sporen tóch wilde vergelijken kan dus alleen betekenen dat justitie er zelf aan ging twijfelen of de dader van de moord op Ambrosius wel in de cel zat.''

Volgens Knoops is er zelfs een mogelijkheid dat de Franse seriemoordenaar Guy Georges in de buurt van Ambrosius is geweest: bij haar lichaam werd een Frans muntje gevonden. Georges, die circa één keer per maand een vrouw aanviel, heeft tijdens zijn rechtszaak in Frankrijk bevestigd dat hij in januari 1994 inderdaad voor enige maanden naar Nederland is gekomen. Justitie in Nederland onderzoekt op het moment of er aanwijzingen zijn dat Georges ook in Nederland vrouwen heeft vermoord.

Maar dat zijn vermoedens. Knoops kon de Hoge Raad pas overtuigen doordat hij erin slaagde de belangrijkste getuige-deskundige in de Puttense zaak zijn verklaring volledig te laten herroepen. Emeritus hoogleraar gynaecologie T. Eskes, ook bekend van een medische rubriek in het weekblad Privé, had voor het gerechtshof de zogeheten `sleeptheorie' uiteengezet. Sperma op het lichaam van Ambrosius dat aantoonbaar niet van de verdachten was, kon volgens hem wel afkomstig zijn uit eerder vrijwillig seksueel contact. Tijdens de verkrachting (door de verdachten) zou het sperma naar buiten zijn `gesleept'.

Eskes, die in Portugal woont, is vooralsnog niet bereikbaar voor een reactie. Volgens Knoops is Eskes destijds cruciale informatie onthouden. Zo kreeg hij het sectierapport niet, en werd ook een verklaring achtergehouden van de DNA-deskundige Henry Lee, die in Amerika faam verwierf in de O.J. Simpson-zaak. Lee stelde dat het verslepen van een sperma-spoor alleen binnen een half uur na de geslachtsdaad mogelijk is. Eskes zegt nu dat hij nooit tot zijn sleeptheorie zou zijn gekomen als hij dat toen al had geweten. Nadat Knoops hem de ontbrekende stukken van destijds had gestuurd, herriep hij zijn verklaring in een rapport dat de Hoge Raad in een tussenarrest deed bepalen dat Eskes gehoord moest worden. Vier uur lang duurde dat. Toen was de Hoge Raad overtuigd dat de zaak moest worden heropend.

Het is, na het Clickfonds-debacle en de bekritiseerde, door de publieke opinie gestuurde opsporingsmethoden in de zaak-Vaatstra, de derde tegenslag voor het openbaar ministerie in nog geen week. Het OM wenst dan ook even niet te reageren.

Nu de Puttense zaak wordt heropend, is het mogelijk het spermaspoor te vergelijken met alle dadersporen in de DNA-databank van justitie. Het roemruchte Puttense spoor zou zo in korte tijd naar een andere verdachte kunnen leiden. Maar of dat snel gaat gebeuren, wil het OM evenmin zeggen.

Als ooit wordt bewezen dat Viets en Du Bois jaren onschuldig in de cel zaten, kan dat de Nederlandse staat miljoenen kosten. Maar zover is het nog lang niet, zegt Knoops. ,,Over schadevergoedingen praten we pas na vrijspraak. En waar het mijn cliënten echt om te doen is, is eerherstel.''