Pearl Harbor volgens Amerikaanse piloten

Het budget van 152 miljoen dollar en de Nederlandse uitbreng in 126 bioscoopzalen maken de vraag naar het vermogen van Pearl Harbor om het publiek in drommen aan te lokken tot de meest relevante. Het antwoord viel in Amerika niet helemaal positief uit: tot nu toe bedroeg de bruto recette ongeveer het bedrag van de kosten, dus moet de winst uit de rest van de wereld komen. De Amerikaanse recensies waren overwegend negatief, vooral omdat de agressieve verkoop van de film snel verleidt tot contramine.

Een meesterwerk, zelfs in het genre van de spectaculaire oorlogsfilm, is Pearl Harbor op geen enkele manier, maar zo verschrikkelijk slecht als ik verwacht had is hij nu ook weer niet. Zoals James Cameron met Titanic probeerde een beroemde episode uit de geschiedenis van de 20ste eeuw met grootscheepse middelen tot leven te brengen, zo wilde de jonge actiespecialist Michael Bay (The Rock, Armageddon) de aanval op Pearl Harbor ontrukken aan de schoolboekjes. Daarbij moest hij rekening houden met de traumatische associaties die deze grootste Amerikaanse militaire nederlaag vóór Vietnam nog steeds oproept. Het demoniseren van lafhartige spleetogen zou geen verstandige strategie zijn geweest, en niet alleen omdat de film ook in Japan opbrengsten moet genereren. De eer wordt gered door een peptalk van president Roosevelt (Jon Voight) en door een finale die geheel gewijd is aan de historische Doolittle-aanval, een vergeldingsbombardement van zestien Amerikaanse vliegtuigen op Japanse doelen in april 1942, dat bijna kamikazetrekjes had.

Net als in Titanic besteedt Bay veel aandacht aan de mensen die de ramp zouden ondergaan: twee van jongs af aan bevriende Amerikaanse piloten (Ben Affleck en Josh Hartnett), de verpleegster (Kate Beckinsale) op wie beiden verliefd zijn, maar ook de enige man van de marine-inlichtingendienst (Dan Aykroyd) die de aanval wel voorspelde. Dat laatste aspect blijft desondanks vreemd onderbelicht: zou werkelijk de mogelijkheid dat de Japanners de Amerikaanse vloot decimeren pas ontdekt zijn op het moment dat de eerste vliegtuigen boven de haven in Hawaii verschenen? En is niemand verantwoordelijk gesteld voor dit pijnlijke falen van de spionage?

Ook besteden Bay en zijn scenarist Randall Wallace (Braveheart) aandacht aan de motieven van de agressor. De beelden van de Japanse piloten nemen uiteraard maar een fractie in van de tijd die aan de Amerikaanse jongens en meisjes gewijd wordt, maar toch kun je Pearl Harbor moeilijk bijziend patriottisme verwijten.

In vergelijking met de twee vorige grote Pearl Harbor-films, From Here to Eternity (1953) en Tora! Tora! Tora! (1970) neemt Bay's film een tussenpositie in: minder romantiek aan de grond dan in de eerste, maar ook minder militaire reconstructie dan in de laatste. De trucages zin daarentegen zo perfect als je in het computertijdperk verwachten mag: niet sinds Titanic hebben we meer zo mooi schepen zien kapseizen en levende mensen van een verticaal oprijzend dek in zee zien vallen.

Pearl Harbor. Regie: Michael Bay. Met: Ben Affleck, Josh Hartnett, Kate Beckinsale, Alec Baldwin, Cuba Gooding jr., Jon Voight, Dan Aykroyd, Ewen Bremner, Tom Sizemore. In: 126 theaters.