Gaatjes prikken in een wrak

Meer dan een jaar geleden zonk de Roemeense coaster voor de kust van Katwijk. Gisteren mislukte een poging om het wrak te bergen met de grootste drijvende bok ter wereld. Er bleef te veel water in het machinekamer steken.

De Noordzee ligt er gladjes bij, dinsdagochtend. ,,Redelijk stabiel weer. Ideale omstandigheden om een schip te bergen'', zegt Bert Kleijwegt, senior bergingsinspecteur van Smit Tak. Niet dat hij verantwoordelijk is voor de berging van de Roemeense coaster Iugo. Vandaag zijn de touwtjes letterlijk in handen van zijn collega Arjen Hoekstra, op de drijvende bok Asian Hercules 2.

Vanaf de brug van het oliebestrijdingsvaartuig Arca, het vlaggeschip van de Kustwacht, ziet Kleijwegt het achterschip van de Iugo langzaam uit zee oprijzen. Een meter per minuut. Zo snel gaat het optakelen van een scheepswrak als je de grootste drijvende bok ter wereld, kunt inschakelen.

Het was zwaar weer op 4 maart 2000, toen de Roemeense coaster Iugo vanuit Rotterdam vertrok. Regen, sneeuw, windkracht acht. Het schip maakte vrijwel direct slagzij. De lading ijzerschraapsel was waarschijnlijk te vochtig en is gaan schuiven. De kapitein durfde niet om te keren. Ondanks een bergingspoging verdween de Iugo in de golven, op 33 mijl van Katwijk. Een Belgische helicopter had de zestien opvarenden van boord geplukt.

Omdat het wrak slechts 16 meter water boven zich heeft, levert het teveel gevaar op voor de scheepvaart. Bovendien dreigde milieuschade: het schraapsel zit barstensvol zware metalen. Rijkswaterstaat gaf Smit Tak daarom al in mei 2000 opdracht om de 135 meter lange Iugo te bergen.

De lading, naast ijzerschraapsel ook 225 ton olie, werd er vlot uitgepompt. Met zware kettingen werd de romp in vieren gezaagd. Twee delen konden nog in het najaar gelicht worden, maar vanwege slecht weer staakten de bergers de werkzaamheden in november.

Sinds twee weken zijn ze weer bezig. Vandaag is het achterschip aan de beurt, het zwaarste gedeelte. ,,We hebben het uitgerekend op 1400 ton, zegt Kleijwegt. ,,Maar dan moet-ie wel water kunnen lozen. Dan kan het vlotjes gaan.''

Even na enen steekt echter alleen de zwaar beschadigde brug van de Iugo boven water. Daar blijft het bij. Kleijweg zoekt contact met zijn collega op de Asian Hercules. ,,We zitten aan de 1750 ton'', zegt bergingsinspecteurHoekstra via de marifoon. ,,We laten hem effe hangen, en dan kijken we wat er aan de hand is. Misschien gaan we een paar gaatjes prikken.''

Daarmee bedoelt hij dat duikers wellicht gaten moeten branden in de romp, onder de waterlijn, legt Kleijwegt uit. Duikers kunnen echter pas te water als de getijdestroming wegvalt, om vier uur.

,,Het bergen van de Iugo kost zeker tien miljoen gulden'', zegt Jaap van Wieringen, bestuursjurist van Rijkswaterstaat, directie Noordzee. ,,En daar komen onze uitgaven nog bovenop.'' Als een schip vergaat, stelt Rijkswaterstaat meteen de eigenaar of de verzekeringsmaatschappij aansprakelijk. ,,De eigenaar krijgt dan de gelegenheid om het wrak zelf te bergen. Anders zal Rijkswaterstaat het doen, op zijn kosten.''

De eigenaar van de Iugo wil echter van geen aansprakelijkheid weten. Zijn advocaten voeren aan dat Rijkswaterstaat het wrak niet had hoeven bergen. Het ligt immers buiten de twaalfmijlszone, in internationale wateren. Het markeren met boeien, om het scheepvaartverkeer te waarschuwen, zou dan afdoende zijn.

Maar Van Wieringen beroept zich op een arrest van de Hoge Raad uit de jaren zeventig. Daaruit volgt dat de zorgplicht van de staat voor veilige scheepvaartroutes zich uitstrekt tot het hele Continentale Plat. Daarnaast is in het Zeerechtverdrag van de Verenigde Naties het milieu steeds belangrijker aan het worden. Rijkswaterstaat heeft het wrak dus terecht aangepakt, volgens Van Wieringen.

De landsadvocaat wil bovendien aangetonen dat de kapitein met dit schip en deze lading nooit had mogen uitvaren bij slecht weer – een beslissing waarvoor elke kapitein zelf verantwoordelijk is. De normaal geldende beperkte aansprakelijkheid zou dan komen te vervallen, waardoor de eigenaar volledig aansprakelijk wordt. ,,Ik denk dat we een sterke zaak hebben'', zegt Van Wieringen.

Overigens betekent een gewonnen zaak nog niet dat de eigenaar over de brug komt. Die van de Iugo heeft bijvoorbeeld geen andere schepen in de vaart die als pand aan de ketting kunnen worden gelegd. Van Wieringen schat echter dat uiteindelijk in zestig procent van de gevallen althans een deel van de kosten vergoed wordt.

Om half vijf is er weer beweging rond het wrak, dat inmiddels voor tweederde boven water bungelt. ,,Het staal is verrekte zwaar'', klinkt het vanaf de bok. Het gewicht bedraagt nu 2100 ton, het water kan blijkbaar niet weg uit de machinekamer. Twee duikers zijn bezig met het branden van gaten. ,,Daar hebben ze dan drie kwartier voor. Het tij is aan het aflopen, dus ik ben benieuwd hoelang ze het uithouden.'' zegt Kleijwegt.

Maar om half zes is het plotseling einde oefening. Het boren van gaten heeft niet geholpen. Hoekstra besluit het wrak weer naar de zeebodem te laten zakken. ,,Ze zullen een van de vier stroppen vannacht vervangen door een zwaardere. Met de extra trekkracht en de betere gewichtsverdeling moet het morgenochtend lukken'', aldus Kleijwegt. Is hij teleurgesteld? Welnee, its all in the game.

Epiloog: vanochtend is de klus nog altijd niet geklaard. ,,Ze zijn bezig met het insluiten van de hijsketting. Om een uur volgt een nieuwe poging.'' zegt Leen de Jong, projectleider bij directie Noordzee. Het weer? ,,Minder dan gisteren, maar de zee ligt er nog altijd rustig bij.''