Van afvoerputje tot propedeuse

Hoe is het om over te stappen naar een andere cultuur? Op welke wijze bouwen nieuwkomers een bestaan op in Nederland of België, welke problemen ervaren zij en welke oplossingen dragen zij aan? In het kader van Rotterdam culturele hoofdstad hebben NRC Handelsblad, de Belgische krant De Standaard en de Phenix Foundation een essaywedstrijd georganiseerd rond het thema `Nieuw leven in de lage landen'. Een jury bestaande uit voorzitter Frits Bolkestein (Europees commissaris voor de Interne Markt en Belastingen), Paul Scheffer (publicist), Juurd Eijsvoogel (hoofdredactie NRC Handelsblad), Peter Vandermeersch (hoofdredacteur De Standaard) en Nilgün Yerli (columniste/publiciste en cabaretière) heeft de inzendingen onlangs beoordeeld. Vijf bijdragen zijn genomineerd voor de prijs die dit najaar zal worden uitgereikt tijdens de openingsmanifestatie van de Phenix Foundation, een stichting die beoogt de culturele diversiteit in de kunsten te versterken. De nu genomineerde essays zullen de komende weken in alfabetische volgorde worden geplaatst.

De winnaar maakt aanspraak op de Phenix Essayprijs, een onderzoeksbeurs die beschikbaar wordt gesteld door de Phenix Foundation.

Groot worden in een land met rekbare grenzen en aantrekkelijke aanbiedingen is voor een ambitieus meisje als Nora met haar islamitische opvoeding zeer verleidelijk.

Ze kan niet zomaar een autonome keuze maken. Lekker egoïstisch doen, zit er niet in. Alvorens je een keuze maakt, moet je rekening houden met je achterban.

Vergeet niet dat mijn achterban rijkelijk gevuld is met veel islamitische zielen. Het is daarom des te moeilijker voor mij om een keuze te maken die én aan de eisen van de familie voldoet én aan mijn eisen.

Ik blijf letterlijk en figuurlijk mezelf. Ik laat niet aan me sleutelen. Alleen dan ben ik in staat om iets bijzonders uit te stralen. Om mezelf in te dekken tegen eventuele represailles knik ik af en toe diplomatiek `ja en amen' naar de achterban om deze het gevoel te geven dat ik gehoorzaam. Maar ondertussen ben ik bezig mijn eigen strategie te bepalen. En ik ben ook bezig me los te maken van het patriarchale systeem.

Soms, wanneer de externe culturele druk mij te veel wordt, vervloek ik de dag dat mijn vader als arbeider in de jaren zestig naar Nederland is gekomen. Toen had die arme man niet door dat Nederland veel van zijn kinderen zou gaan eisen. Nederland, dat continu aan verandering onderhevig is, brengt de tweede generatie kinderen emotioneel in de war.

Marokkanen van de eerste generatie ondervinden persoonlijk géén conflict met hun waarden- en normensysteem. Immers, zij zijn als volwassenen naar Nederland gekomen. Onwankelbaar. De volwassenen hadden al een stevige socialisatie achter de rug. Zij waren niet tot twijfel te brengen. Met Allah en de religieuze rek- en strekoefeningen in hun achterhoofd begonnen ze zich hier als eitjes te nestelen. Net als de rest kwam men hier met een materialistische wens. Aan het immateriële dacht men toen niet. Dat zou een zorg voor later worden. Een zorg met als gevolg ontworteling.

Zo ongeveer op mijn tiende besloot mijn vader definitief naar Marokko terug te keren met zijn nog drie jonge ongetrouwde kinderen. Na ongeveer een half jaar keerde mijn moeder om privé-redenen met haar drie kinderen terug. Ik werd geplaatst op dezelfde Nederlandse school als waar ik voorheen zat. Maar toen voelde ik al een breuk tussen Nederland en mezelf. Een onherstelbare breuk. Ik was toen al ontworteld. Ik was als een klein boompje uit de Nederlandse grond getrokken. Maar de wortels van dat boompje waren acht jaar lang diep verankerd geweest. Vanzelfsprekend bleven de wortels in de grond zitten. Het boompje werd van zijn wortels gescheiden. Het boompje was zonder wortels meegegaan naar Marokko. Hoe kon zo'n boompje nu in Marokko gezond verder groeien? En hoe moest het terug in Nederland weer verder groeien?

Ik bleef slingeren tussen Nederland en Marokko. Rond mijn elfde besloot mijn moeder onder druk van het patriarchale systeem weer terug te keren naar Marokko. Naar het land waar de man de baas is. Natuurlijk met de drie ongetrouwde kinderen. Ik was net bezig een domein voor mezelf te vinden en weer moest ik terug. Oké, Nora dus terug. Innerlijk diep beschadigd. In Marokko kon ik mijn plaats niet vinden.

Zonder in details te treden, kwamen mijn moeder en de drie kinderen om dezelfde privé-redenen als voorheen, na een half jaar wederom terug. Van het boompje was niets meer terug te vinden. Ik voelde me volslagen ontworteld.

Na mijn terugkeer in Nederland werd ik op een islamitische school geplaatst. Ik viel in een nog dieper zwart gat. Ik werd daar niet opgevangen. Ik moest mee in het autoritaire regime dat daar heerste. Ik kan nu met mijn kennis van het onderwijs beoordelen dat de onderwijskwaliteit van die school onvoldoende was voor mensen zoals ik.

Tussen de middag moesten we bidden. Ik herinner me nog dat een illegale Arabische docent mij vroeg of ik mensen kende die met hem wilden trouwen om hem aan papieren te helpen. Ik was een kind van twaalf, dertien jaar. Maar bij het schrijven van dit verhaal herinner ik het me als de dag van gisteren. Vaak gebeurde het dat de Arabische docent lijfstraffen toepaste op de jongens bij wie ik in de klas zat. Deze arme zielen werden gewoon geslagen. Ik stond erbij en keek ernaar. Ik wist dat het niet mocht in Nederland. Maar welk systeem controleerde de onderwijskwaliteit van de bewuste islamitische basisschool?

Ik zat met een gebroken ziel op school. Niemand begreep mij. Ik droeg toen al een hoofddoekje op een orthodoxe manier. Je kon alleen maar mijn grote ogen zien. Je hoefde geen goede observator te zijn om te kunnen zien dat mijn ogen veel verdriet uitstraalden. Maar zoals de rest gedoogden ook die leraren mijn verdriet. Onder het mom: `Wat een oog niet ziet, wat een hart niet voelt'.

Verdriet van de ontworteling. Van het ene land naar het ander getransporteerd. Van de ene basisschool naar de andere. Verdriet en veel haat tegenover de systemen die mij niet begrepen. Ik realiseer me dat de jaren van de islamitische school vier verloren jaren waren van mijn leven. Die jaren zijn niet meer terug te draaien. Maar ze hebben wel hun littekens achtergelaten. Ik heb een leerzame les geleerd op de islamitische school.

Natuurlijk wil ik net als ieder wezen ergens bij horen. In de puberteit was ik op zoek naar een identificatiebron. Ik zag hoe de Nederlandse kinderen leefden. Ik wilde ook zo leven. Maar dat bracht problemen thuis. Dus moest ik me twee werelden eigen maken. De Nederlandse voor buitenshuis en de Marokkaanse voor binnenshuis. Twee werelden in één persoonlijkheid gaan niet altijd zonder problemen samen. Maar sterk als ik ben, heb ik me deze zeer verschillende werelden eigen kunnen maken. De Nederlandse cultuur is de tegenpool van de Marokkaanse. Maar allebei hebben ze nostalgie, stijl en een verpakte vorm van klasse.

Op de islamitische school werd ik van groep 6 naar groep 8 overgeplaatst. Dat ik een klas mocht overslaan, was niet omdat ik zo slim was. Nee, ik werd te oud, en men was bang dat ik op die school zou blijven haken. Stuur je kinderen nooit naar een islamitische school als ze dat niet willen. Het zal ze alleen maar verarmen. Net als het mij verarmd heeft. De islamitische school heb ik ervaren als een lijfstraf. Ze heeft mij niet verrijkt. Ze heeft mij verarmd en gepijnigd. Die school was gewoon niet goed. Dat blijkt maar weer. De school waar ik op gezeten heb, bestaat niet meer. Ze is uiteengevallen.

Na groep 8 kreeg ik het advies naar het ivbo te gaan. Ik wilde niet naar het afvoerputje van het onderwijs. Ik wist gewoon dat ik slimmer was. Ik hoorde niet thuis op het ivbo. Ik sprak klassiek Arabisch, Berbers, Engels en van de Franse taal had ik kennisgenomen. Ik kon mijn kennis niet kwijt. Gefrustreerd en stotterend zat ik volgens de leraren `aan mijn plafond'. Ik ontwikkelde me tot voorzitster van de leerlingenraad en op deze manier nam ik mijn revanche op de leraren.

Na het ivbo kreeg ik dispensatie van de inspecteur om door te stromen naar het mbo. Op het mbo leerde ik de Nederlandse taal vloeiend spreken en schrijven. Toen verdiepte ik me in de Nederlandse geschiedenis. Ik maakte kennis met de streken van Willem van Oranje. Leerde de verdeling van de Eerste en Tweede Kamer kennen. Nu, op het hbo, neem ik keuzes waar ik de gevolgen van kan overzien. Buiten mijn studie om blijf ik me ontwikkelen en verrijk ik mezelf met kennis. Ik vreet de letters van Privé en NRC Handelsblad. Dan kom je de woorden `wijlen' en `beschadigd' met een `d' tegen.

Ik kijk naar The Bold and the Beautiful en NOVA.

Om er zeker van te zijn dat ik niet in mijn rechten geschonden word, bestudeer ik `De Rechten Van De Mens'. Om mijn onderwijs te voltooien, ga ik na mijn huidige opleiding een universitaire studie doen. Ik trouw nooit alvorens ik al mijn onderwijswensen gerealiseerd heb. Ontstroop je gedachten. Ontknoop je hersenen. Schrijf en blijf.

Werkelijk, ik hoop dat Nederland en Marokko zich ooit vredig in mij kunnen verenigen.

Nora Kasrioui is hbo-studente.