`Geen propaganda voor gentech'

Organisaties vrezen dat het komend debat over biotechnologie ontaardt in een voorlichtingsactie over de voordelen van genetische manipulatie. Debatsleider en oud-minister Jan Terlouw over de grenzen tussen voorlichting en propaganda.

Eerst wilden de maatschappelijke organisaties zelfs niet meedoen aan de officiële start van het publieksdebat Eten en Genen, gisteren in 't Spant in Bussum. Maar een persoonlijk gesprek met de voorzitter van de commissie die dit debat komend half jaar organiseert, Jan Terlouw, haalde de kou uit de lucht. Met als resultaat dat Greenpeace, Platform Biologica en de NOVIB op de valreep toch nog vertegenwoordigd waren in het dertienkoppige forum dat s'ochtends aan de 150 genodigde burgers haar standpunten uiteen zetten. En zo stonden gistermiddag alsnog tien kritische organisaties op het `marktplein', broederlijk naast de voorlichtingsstandjes van de multinationals en de onderzoeksinstellingen.

Komend half jaar moeten zoveel mogelijk burgers en consumenten zich een mening vormen over biotechnologie en voedsel, dit middels debatten op scholen, in kerken, bij belangenorganisaties en op Internet. Centraal staan zeven, deels fictieve toepassingen van genetische manipulatie waaronder BSE-vrije koeien, schimmelresistente aardappelen, rijst met vitamine A en de langer houdbaarder tomaat. De voor- en nadelen hiervan heeft de organisatie netjes op een rijtje gezet. En ook, hoewel heel kort, alternatieven voor het probleem dat de gentech gewassen moeten oplossen.

Commissievoorzitter Terlouw is het oneens met de kritiek dat de cases gentech bij voorbaat in een positief daglicht stellen, en het debat daarmee ontaardt in voorlichtingsoffensief om mensen over de streep te trekken. ,,We stellen niet de vraag centraal óf we verder moeten met genetische modificatie'', zegt hij na afloop van de ochtendsessie. ,,Want bij die vraag zegt de gemiddelde Nederlander: 'Wat is genetische modificatie dan?' Dan kun je uitleggen dat je daarbij een gen in DNA zet, maar dat zegt nog niks. We moeten voorbeelden noemen en daarover gebalanceerde informatie aandragen op grond waarvan burgers met verstand en gevoel kunnen zeggen: ja daar zit wat in. Als mensen dan bijvoorbeeld zeggen: gemodificeerde BSE-vrije koeien is onzin, je moet koeien gewoon geen slachtafval geven, ben je weer een stap verder.''

Terlouw vindt het debat dan ook geen voorlichtingsactie, al zitten er natuurlijk altijd elementen van voorlichting in omdat je mensen moet informeren voor ze zich een mening kunnen vormen. Een wat ongelukkige start van het debat, waar meteen al kritiek op kwam vanuit de zaal was het filmpje waarmee gisteren de ochtendsessie begon. Over de omstreden veiligheid van gentech voedsel kwamen twee officiële keuringsinstanties en biotechnologen aan het woord. Zij verklaarden het voedsel unaniem veilig. Over biotechnologie als oplossing voor schimmelziektes en vitamine A-tekort liet de film wel ruimte voor meer visies: hier werd biologische landbouw als serieus alternatief gepresenteerd.

Terlouw had het filmpje pas de avond voor het startdebat gezien. Hij had de commissie de volgende ochtend nog voorgesteld het filmpje niet te draaien, omdat het te veel zou lijken op een voorlichtingsfilmpje, maar de commissie besloot het toch te draaien omdat er in het debat daarna immers ruimte was voor ook andere visies.

Wat vond u van het filmpje?

,,Mijn eerste indruk is dat de biotechnologie wat welbespraakter wordt aanbevolen dan wordt afbevolen. Maar dat zag ik ook als we deskundigen in onze commissie uitnodigden. De tegenstanders verdedigen hun standpunten vaak emotioneler dan de voorstanders. De voorstanders zijn vaak genuanceerder: zij wijzen zowel op de voordelen als op de risico's.''

Bij het maatschappelijk debat over kernenergie in de jaren zeventig is gekozen voor een open vraag: wat voor energieproductie willen we? Nu had ook gekozen kunnen worden voor bijvoorbeeld de vraag: wat voor landbouw of wat voor veredeling willen we?

,,Van het debat over kernenergie is mij vooral bijgebleven dat het een discussie tussen gelovigen bleef. Bij biotechnologie is er ook al jaren een patstelling. Daarom willen we nu niet een discussie aangaan met de voor- en tegenstanders, maar ons richten op mensen die er blanco tegenover staan. Weten hoe de gewone Nederlander, die veel aan zijn hoofd heeft en die veilig voedsel belangrijk vindt maar zijn portemonnee ook, tegenover gentechnologie staat.''

Ook met zo'n aanpak kunnen alternatieven voor een landbouw met genetische modificatie aan de orde komen. Het resultaat van de debatten kan dan zijn dat mensen wel gentechnologie willen, maar alleen onder bepaalde voorwaarden zoals goede etikettering. Maar het resultaat zou ook kunnen zijn dat er een groeiend verzet is tegen genetische modificatie.''

Uw commissie is ingesteld door een interdepartementale stuurgroep. Uw opdrachtgever is dan toch niet onafhankelijk? De ministeries van Landbouw en Economische zaken stimuleren al jaren genmodificatie.

,,Onze commissie is wel onafhankelijk. Stel dat uit het debat komt dat mensen alleen nog willen inzetten op kruisen en fokken, als het ministerie van Landbouw Natuurbeheer en Visserij dan een probleem heeft is dat niet mijn zaak. Mijn taak is het te melden wat de trends zijn bij het publiek.''

Uw rapport komt in januari 2002 uit. Dat is te laat voor het parlementsdebat in november over de Integrale Nota Biotechnologie en over genomics, waar het kabinet nu een half miljard in gaat steken.

,,Daar moet je niet zo'n punt van maken. In november kunnen wij het kabinet best al wat melden, al hebben we het rapport nog niet af. Wat wij doen moet een effect hebben op veel langere termijn. Een volgend kabinet zal ook weer een standpunt innemen, en reken maar dat biotechnologie een gebied is waar het nog jaren onrustig zal zijn.''