Publieke opinie

Hoe komt het dat ik anderhalf jaar geleden de indruk had dat de officier van justitie in het onderzoek naar de moord op Marianne Vaatstra met een grote boog om het asielzoekerscentrum heen is gelopen? Ik schreef dat indertijd ook. Toch was het een verkeerde indruk die ik had opgedaan in verscheidene nieuws- en actualiteitenrubrieken – dat heb je met een secundaire commentaarrubriek. Die rubrieken herhaalden het juiste feit dat het asielzoekerscentrum niet was betrokken bij het eerste buurtonderzoek. Maar al een paar dagen na dat buurtonderzoek was de recherche al gaan speuren in het asielzoekerscentrum. Er was dus geen sprake van dat de asielzoekers werden overgeslagen om `stigmatisering' te voorkomen.

Vorige week werd zelfs bekend dat al heel vroeg van zes verdachten in het asielzoekerscentrum een DNA-test was genomen. Ze waren onschuldig bevonden. Het verbaast me dat dit pas zo laat bekend is geworden. En daarin schuilt ook het onvermogen van het openbare ministerie tot voorlichting aan het publiek. Ik begrijp niet dat ze niet meteen met de ontlastende resultaten voor zes asielzoekers naar buiten zijn gekomen. Dan was dat gerucht over het ontzien van asielzoekers definitief de kop in gedrukt. Ze waren misschien bang voor het te berde brengen of bespreken van asielzoekers. Andere overheidslichamen hadden daar ook last van. Uiteindelijk werd de druk van de publieke opinie en de media zo groot dat officier van justitie De Graaf besloot om een naar Istanbul gereisde Irakese asielzoeker te laten arresteren en op zijn DNA te laten onderzoeken, zodat hij definitief als verdachte kon worden uitgesloten. Dat bekende hij in een gisteren uitgezonden documentaire van Omrop Fryslan.

Had De Graaf deze druk kunnen vermijden? Misschien wel. Hij legde een grote voorkeur aan de dag voor de lokale pers. Vaste correspondenten werden bijgepraat. Ik heb zelfs een officier van justitie op de nationale televisie Netwerk of Nova - Fries zien praten, met ondertiteling. Leuk dat hij dat zo maar kan, maar het was wel alsof de andere 15 en een half miljoen Nederlanders er niet toe deden. Terwijl het inmiddels een nationale affaire was geworden. Die opgewonden Kollummers verstaan ook Nederlands en kijken net zo goed naar nationale nieuwsrubrieken. En daar was ook de goed bekeken misdaadrubriek Peter R. de Vries bij die zelfs de foto's publiceerde van de omstreden Irakees en een Afghaan in twee speciaal ingelaste uitzendingen, in augustus 1999. Daarmee zat hij fout. De Telegraaf publiceerde de foto's ook. Met zijn kort geding in naam van Vaatstra tegen het Openbaar Ministerie om het DNA van duizenden mensen in de omgeving te laten onderzoeken had De Vries definitief zijn onafhankelijkheid verloren. Zijn programma krijgt meer het karakter van Breekijzer van Pieter Storms. Bij de opsporing van de moordenaar van Anne Ruyter de Wildt in Groningen heeft die publicitaire aanpak geleid tot het vinden van de moordenaar. De politie had het al opgegeven. Maar bij de zaak Vaatstra hebben de activiteiten van De Vries een averechts effect gehad. Kennelijk heeft Justitie nu minder vertrouwen in hem. Gisteren protesteerde hij ertegen dat hij in een andere zaak het tipnummer van de recherche niet mocht publiceren. Dat mocht alleen in hun eigen Opsporing Verzocht.

Een officier van justitie moet rekening houden met de publieke opinie. ,,De aanklager is nooit onafhankelijk'', zei hoogleraar Volkenrecht P. de Waart over het internationale strafrecht gisteren in Buitenhof. ,,Hij is de advocaat van de samenleving.'' Geschrokken van zijn woorden preciseerde hij: ,,Hij is onafhankelijk maar niet zo onafhankelijk als de rechter.'' Later volgde een discussie over de rol van de publieke opinie in het strafrecht. Volgens Kamerlid Femke Halsema (GroenLinks) ligt de grens bij het nodeloos opsporen, arresteren en op DNA onderzoeken van iemand die niet meer verdacht is. Dat is zeker waar. Interessant om in dit geval niet alleen justitie maar ook de publieke opinie en de media te onderzoeken. Geen taak voor Justitie maar voor de media zelf.