Prinses van Oranje

Wordt Máxima nu wel of niet Prinses van Oranje? Deze vraag houdt de gemoederen bezig sinds het wetsvoorstel om toestemming te verlenen tot het huwelijk van de Prins van Oranje bekend is geworden. Volgende week, op 2 juli, zal dit in een verenigde vergadering van de Staten-Generaal worden behandeld en ongetwijfeld zal deze kwestie ter sprake komen.

De discussie is ontstaan door de memorie van toelichting waarin over de titels en namen van Máxima wordt opgemerkt: ,,Gelet op de plaats die de echtgenote van Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Willem-Alexander als vermoedelijke opvolger inneemt bij de uitoefening van de koninklijke functie zullen haar ter gelegenheid van het huwelijk bij koninklijk besluit de titels `Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau' worden verleend.''

Wat betekent dit? Twee dingen: verlening van adeldom én verlening van een adellijke titel. Máxima wordt dus opgenomen in de Nederlandse adel en krijgt daarbij de titel prinses. Zij wordt, en dat is essentieel, zélf een prinses. Het predikaat `Koninklijke Hoogheid' is daaraan onverbrekelijk verbonden.

Dat is heel wat anders dan de andere Oranjebruiden, zoals Marilène van den Broek, Annette Sekrève en Laurentien Brinkhorst. Die trouwden ook met heuse prinsen, maar zijn zelf géén prinses geworden. Natuurlijk, als echtgenote van prinsen mogen zij zich volgens goed gebruik in het maatschappelijk verkeer wel prinses noemen, maar ze zijn het niet. Zelfs mogen ze volgens datzelfde gebruik worden aangesproken als `Hoogheid' (Marilène en Annette) en `Koninklijke Hoogheid' (Laurentien), maar ze zijn het evenmin. Deze regels gelden voor iedere burger, ook voor mij. Als ik met een baron trouw, mag ik mij barones noemen, maar ik ben het niet.

En zo komen we bij de titel `Prinses van Oranje'. Máxima trouwt met de Prins van Oranje. Dit houdt in dat zij, net als haar collega-Oranjevrouwen Marilène, Annette en Laurentien, de naam van haar man mag voeren. Zij kan dus gerust worden aangeduid als Prinses van Oranje, ook al is zij het niet. Men kan haar niet onthouden wat iedere andere Nederlander wél is toegestaan.

Door zich Prinses van Oranje te noemen zal Máxima een eeuwenlange traditie voortzetten, want alle gemalinnen van de Prinsen van Oranje noemden zich aldus, vanaf Anna van Egmond, in 1551 getrouwd met prins Willem I van Oranje tot en met Sophie van Württemberg, in 1839 getrouwd met de latere koning Willem III.

Bovendien is het gebruik van de titel Prinses van Oranje in lijn met de gewoontes in andere vorstenhuizen, die eveneens vaste titels kennen voor de troonopvolger. De Britse kroonprins is Prins van Wales, de Belgische kroonprins Hertog van Brabant, de Spaanse Prins van Asturië, enzovoort. Hun eventuele vrouwen worden aangeduid als Prinses van Wales, Hertogin van Brabant en Prinses van Asturië.

Zoals blijkt uit de memorie van toelichting hoopt de regering echter dat dit gebruik verdwijnt. Tot 1983 werd volgens de Grondwet (art. 27) de historische titel Prins van Oranje verleend aan `de oudste van des Konings zonen of verdere mannelijke nakomelingen die de vermoedelijke erfgenaam is van de Kroon'. Dit betekende dat Willem-Alexander bij de troonsbestijging van zijn moeder Beatrix in 1980 automatisch Prins van Oranje werd.

Het vervelende van deze Grondwettekst was echter dat géén rekening was gehouden met vrouwelijke troonopvolgers. Daarom kon noch Wilhelmina noch Juliana noch Beatrix zich Prinses van Oranje noemen.

Om dit toch mogelijk te maken werd bij de Grondwetwijziging van 1983 de bovenstaande zin geschrapt. De regering is nu van zins in de `Wet lidmaatschap koninklijk huis' vast te leggen dat de titel Prins/Prinses van Oranje uitsluitend toekomt aan de mannelijke of vrouwelijke opvolger. Daarna zal `naar mag worden aangenomen het maatschappelijk gebruik zich richten naar de wettelijke regeling en uitsluitend de vermoedelijke opvolger zelf als Prins of Prinses van Oranje aanduiden'.

Ik denk dat het maatschappelijk gebruik blijft zoals het is: Willem-Alexander is Prins van Oranje en zijn vrouw zal zich Prinses van Oranje noemen. Ik hoop ook dat het zo blijft: voor de overzichtelijkheid, de duidelijkheid, uit traditionele overwegingen alsook in lijn met internationale gebruiken.