Orthodoxen Kiev bidden voor onweer

De paus, zaterdag voor een controversieel bezoek in de Oekraïne aangekomen, heeft de orthodoxen vergiffenis gevraagd voor wat de rooms-katholieke kerk hun de afgelopen eeuwen heeft aangedaan. Maar de orthodoxen blijven boos over het pausbezoek.

,,Wij roepen niet op tot geweld, broeders en zusters. Maar laten we bidden voor regen.'' Voor de ambassade van het Vaticaan in Kiev verzinken duizenden orthodoxe gelovigen donderdag in gebed voor regen, hagel of onweer. Alles dat de openluchtmis van de paus op het vliegveld Tsjaika maar kan bederven.

Zondag krijgt de wraak van de patriarch gestalte. Kinderkoortjes en zingende nonnen warmen het huiverende publiek op voor de komst van de paus, terwijl de hemel inktzwart dichttrekt. Als de eerste druppels vallen, ontvouwen tienduizenden katholieken de paraplu of kruipen onder plastic tegen elkaar aan. Kapelaans houden de stemming erin met spreekkoren. ,,`Jij bent Petrus!' Vak A eerst! Goed zo! `De Oekraïne groet Petrus!' Kom op dan, zwaaien met die vlaggetjes!''

De opkomst stelt teleur: 30.000 bezoekers in plaats van de voorspelde 350.000. En het weer is slecht. Toch ontsteken de aanwezigen in groot enthousiasme wanneer Johannes Paulus II deze zondagochtend om negen uur de arena betreedt. Met zijn pausmobiel rijdt hij met een tractorvaartje door de brandgangen tussen de vakken, links en rechts zegeningen uitdelend. Moedertjes lopen elkaar bijna onder de voet om een glimp van Papa Rimski, de paus van Rome, op te vangen. Op het podium wacht een armada van witgerokte bisschoppen en priesters de paus op. En als na twee uur zang, prediking en gebed, waar de trillende en kromgebogen paus zich opmerkelijk vitaal doorheen slaat, de priesters met hosties door de menigte schrijden, breekt zowaar een bleek zonnetje door.

Het blijde Roomse onderonsje op vliegveld Tsjaika zal de verkilde orthodoxe harten niet doen smelten. Sinds het schisma van 1054 gaan de Byzantijnse orthodoxie en het Roomse katholicisme hun eigen weg. De paus heeft de afgelopen jaren veel energie gestoken in het herstel van de betrekkingen. Hij bezocht Roemenië, Georgië en Griekenland, sprak talloze malen zijn berouw uit over katholieke zonden tegen de orthodoxie. Maar in Moskou stuit hij op een muur van vijandigheid.

Ook in de Oekraïne klinkt dit weekeind van katholieke kant een en al verzoening. Bij aankomst in Kiev zegt Johannes Paulus II: ,,Ik ben hier niet gekomen om bekeerlingen te maken.'' En zondag prijst hij ,,het buitengewoon rijke erfgoed en cultuur van de Byzantijnse kerk'' en bidt hij voor ,,de situatie van communie waarin diversiteit van traditie geen obstakel vormt voor eenheid in geloof en kerkleven''. [Vervolg PAUSREIS: pagina 4]

PAUSREIS

'Als Taras Boelba sit had geweten...'

[Vervolg van pagina 1] De patriarch antwoordt dat het pausbezoek aan de Oekraïne de breuk tussen de confessies slechts heeft verdiept. Sinds 1991 smeult er een conflict over honderden kerkgebouwen die de orthodoxen en katholieken elkaar in de westelijke Oekraïne betwisten. Het katholicisme zou agressief bekeerlingen maken. Maar de Russisch-orthodoxe kerk en zijn strijdlustige patriarch lijken bovenal gevangen in een zure, paranoïde houding. De Oekraïne is en blijft van Moskou, zo is de teneur. En Moskou bepaalt of de paus er zijn volgelingen mag bezoeken.

Kleinzieligheden te over, de afgelopen dagen. Als de paus zaterdag in Kiev landt, bezoekt de Russisch-orthodoxe patriarch onverwachts de stad Brest in buurland Wit-Rusland. Had Aleksej II niet verklaard dat zijn bezoek ,,veel eerder was gepland dan het pausbezoek aan de Oekraïne'' dan zou stellig de indruk ontstaan dat hij probeert wat aandacht bij de paus weg te trekken en te zeggen: `maar wij hebben Wit-Rusland'.

Voordat de paus zijn eerste rondgang door Kiev maakt, klinkt het aanhoudende orthodoxe klokgelui dat waarschuwt voor de vijand aan de poort. In Pecherska Lavra, de residentie van de Moskou-getrouwe metropoliet van Kiev, draaiden honderden orthodoxen de ene na de andere kruisgang rond hun kathedraal. Ze prevelden de spreuken waarmee hun grootouders in 1941 de nazilegers uit moeder Rusland trachtten te verdrijven. Protestleider Pjotr Lagovski: ,,Als (de fictieve kozakkenleider) Taras Boelba toch had geweten dat zijn kinderen weer slaaf zouden zijn van de ljachi.''

Ljach betekent `Pool', maar ook `katholiek'. De Rus spreekt dit scheldwoord uit alsof hij een rochel uitspuwt. Het valt deze week vaak te horen in orthodoxe kringen. Moskou brengt in Kiev grimmige priesters op straat en een kudde oude, semi-geletterde dorpsvrouwtjes. De xenofobe sfeer in hun gelederen staat in schil contrast met de Roomse blijmoedigheid op vliegveld Tsjaika. ,,Vanacht sliep ik op dit gras, in Gods multi-sterrenhotel. Het regende, maar wij pelgrims zijn wel wat gewend'', zegt een beaat glimlachende jongeman uit de Krim. Naast hem dansen meisjes in de regen en zingen van halleluja. Jonge paartjes kijken hand in hand stralend naar het scheve witte poppetje op het podium.

We schuilen onder het plastic bij moedertje Sofia Zjitomir (71) uit het dorp Jablone en delen haar droge boterhammen. Ze vertelt hoe haar vader als koelak in 1932 naar Siberië werd afgevoerd en nooit terugkeerde. Hoe haar moeder en vier dochters in 1939 als `ljachi' uit hun boerderij werden gezet en in de bossen overleefden op bessen en boomschors. Hoe ze de boerderij later terugkregen, maar de mannen van de collectieve boerderij hun koe meenamen en hun kippen, en tenslotte het dak van de boerderij sloopten zodat de vrouwen naar het nieuwe kolchozedorp moesten verhuizen. ,,En nu studeert mijn kleindochter in Rome en komt de paus bij ons op bezoek. Het leven gaat in een zucht voorbij'', zegt Sofia.

Even verderop turen tante Natalja Zjivotskaja (67) en nicht Lena Roeban (36) met verrekijkers naar de paus. Lena bekeerde zich onlangs tot het katholicisme. Toen een grootmoedertje haar tijdens een orthodoxe eredienst in de rug stompte omdat ze niet snel genoeg op haar knieën zeeg voor het gebed, was de maat vol. ,,De orthodoxie is agressief. Een individu is niets, je bent slechts schaap in de kudde'', meent Lena. ,,Orthodoxe kerken zijn vol, benauwend. In Roomse kerken is niets te veel. Alles is mooi en sereen, je voelt je vlakbij God.'' Ook haar tante overweegt bekering. ,,De orthodoxen hebben prachtige iconen, maar de katholieken hebben fijnere muziek, met orgels. De sfeer is prettiger.''

De dames vinden dat patriarch Aleksej II zich belachelijk heeft gemaakt. ,,Hij is louter een politicus, en de mensen in de Oekraïne zien dat'', oordeelt Lena. ,,De paus heeft een beter karakter'', bevestigt tante Natalja. ,,Maar hij heeft tienmaal zoveel gelovigen achter zich. Daarom is hij zo rustig. Aleksej is gewoon bang voor hem.''