Ede Staal

,,Ede Staal was de Jacques Brel van het noorden. Een chansonnier bij uitstek en een groot vertolker van het Groningse levenslied. Een ongepolijst talent. Helaas is hij te vroeg gestorven. Na zijn dood is hij landelijk steeds bekender geworden. Ik ben een geboren en getogen Veendammer en Staals muziek spreekt me erg aan. Het Gronings spreekt hij zo charmant uit. Hij had een fantastische, donkere, warme, melancholische stem. Zijn teksten, vaak gewone gezegden, gaf hij een enorme lading. Met weinig woorden kon hij veel zeggen. Het lied 't Hoogelaand bijvoorbeeld, is pure poëzie. Het begint met een opsomming: 't Is de lucht achter Oethoezen/ 't is het torentje van Spiek/ 't is de weg van Lains noar Klooster/ En deur Westpolder langs de diek.' Nog enkele regels en dan begint de piano en gaat hij zingen. Zijn teksten en akkoorden vormden een harmonieus geheel. Hij hield het simpel, maar je merkt dat zijn muziek eerlijk en echt is. Heel puur. En daardoor ook zeer toegankelijk.''

Lubertus Leutscher (40) uit het Groningse Zuidwending is ruim twintig jaar solotrompettist bij het Noord Nederlands Orkest, dat hij donderdag en vrijdag dirigeert in een uniek concert. Twee zangers vertolken acht liederen van de Groningse troubadour Ede Staal (1941-1986). Het programma wordt afgewisseld met licht-klassieke muziek van onder andere Dvorák, Grieg, Gounoud en Tsjaikovski: delen uit Het Zwanenmeer. Ede Staal was een zanger, componist en tekstdichter, die in het Gronings zong, maar ook in het Engels – hij was docent in die taal – Duits, Nederlands, Deens en Oostfries. De `mismoedige en melancholieke optimist', zoals hij zichzelf omschreef, kreeg pas recent landelijke bekendheid. Sinds vijf jaar geleden een documentaire over Staal werd uitgezonden, kent ook de rest van Nederland de Groninger bij wie de ziel op de stembanden leek te liggen. De scenarioschrijver van de speelfilm De Poolse bruid (1998) liet zich inspireren door de ballades van Staal. 't Hoogelaand was de perfecte omlijsting van de liefdesgeschiedenis van een stugge Noord-Groningse boer die een uit een seksboerderij gevluchte Poolse onderdak geeft op zijn boerderij. Het is een lied dat ontroert en dat je niet snel vergeet. Het concert is bedoeld als ode aan Staal. Zijn liederen worden vertolkt door de sopraan Rika Dijkstra en zanger/cabaretier Arno van der Heyden.

,,Het is niet de bedoeling dat ze Ede gaan imiteren. Dat kan niet. Ze doen het natuurlijk op hun eigen manier. Ede komt alle eer toe. Het is gewoon fantastisch om zijn muziek door een groot orkest te laten spelen. Ik denk dat zijn fans er veel in zullen herkennen. We hebben speciale arrangementen laten maken. Alleen accenten verschillen. In plaats van een synthesizer die Ede gebruikte in 't Het nog nooit zo donker west, schalt een hoorn.

,,Ik heb gehoord van Klaas Staal, die Ede goed kende, dat het zijn wens was dat zijn muziek ooit nog eens in een groter verband te horen zou zijn. Ik denk dat hij dit concert dan ook prachtig zou hebben gevonden. De komende dagen ga ik me als voorbereiding helemaal inleven in de mens Ede Staal. Ik ga zijn twee cd's nogmaals beluisteren en in de partituur duiken.

,,Ede was heel filosofisch ingesteld. Hij dacht over de dingen na. Was een tobber, een peinzer. Hij was ook recht voor zijn raap. En hij had droge humor. Het lied Geef mie dien blues, slaat bijvoorbeeld gewoon op een kledingstuk. We beginnen met het lied Vrouger en dan volgt Credo-Mien bestoan, waarin hij zijn vroege dood lijkt te voorzien. Dan wordt het bekende Mien Toentje gezongen. Het is een leuke smartlap, een soort wals, waarin hij zijn tuintje bezingt. Ik denk dat er ook Ede-fans komen die nog nooit een concertzaal van binnen hebben gezien. Leuk toch? We vinden het prachtig dat we zijn muziek in combinatie met klassiek spelen. Ede hield van licht klassiek. Ik hoop dat bezoekers na afloop kunnen zeggen `Ja, dit was een ode aan Ede.' ''

Noord Nederlands Orkest o.l.v. Lubertus Leutscher: 28, 29/6 De Oosterpoort, Groningen.