Avantgarde-dirigent

De Franse dirigent Ernest Bour, vermaard als fervent uitvoerder van eigentijdse en avant-gardistische muziek, is vorige week woensdag in Straatsburg op 88-jarige leeftijd overleden, zo heeft zijn familie zaterdag bekendgemaakt. Bour maakte vele platen en dirigeerde meer dan vierhonderd wereldpremières, waaronder stukken van Ligeti, Xenakis, Isang Yun, Ferneyhough en van Nederlandse componisten als Ton de Leeuw, Schat, Andriessen, Loevendie, Ketting, Van Vlijmen en Janssen. Bour dirigeerde sinds de jaren '60 in ons land het Concertgebouworkest en andere orkesten. Van 1976 tot en met 1987 was hij chef-dirigent van het Radio Kamerorkest, daarna vaste gastdirigent.

Ernest Bour werd in 1913 geboren in Thionville, studeerde orkestdirectie bij Hermann Scherchen, begon zijn carrière in 1941 bij het orkest van Mulhouse en werd in 1947 chef van het Franse Nationale Omroeporkest. Vanaf 1948 was hij voor enkele jaren dirigent van het orkest van de Südwestfunk in Baden-Baden, dat hij vanaf 1963 na de dood van Hans Rosbaud opnieuw zou gaan leiden tot 1979. Verder bekleedde Bour vaste posities bij het orkest van Straatsburg, de Staatsoper in Hamburg en de Deutsche Oper in Berlijn.

Bour was een perfectionistisch, gedisciplineerd en methodisch repeterend dirigent met grote kennis van zaken. Hij wist alles van de speelmogelijkheden van vrijwel alle instrumenten en dwong daarmee bij musici veel gezag af. Zijn gehoor was fenomenaal en hij haalde fouten uit tal van partituren, nieuwe maar ook al honderd jaar oude, zo blijkt uit een gedenkboek van het Radio Kamerorkest. Muziekuitgeverijen stuurde hij zijn verbeteringen: de `Bourse lijsten'.

De afgemeten intellectueel Bour was volgens de musici scherpzinnig, koud en dictatoriaal, maar ook een man die het uitsluitend ging om de muziek en niet om de roem. Bij componisten was Bour eveneens gevreesd. Zij moesten aanwezig zijn bij repetities van hun muziek en als hun partituren niet klopten, dienden ze zich te verklaren, wat pijnlijk kon zijn.

Bour motiveerde zijn hardnekkigheid om moderne muziek te dirigeren in 1966 in een interview met het Algemeen Handelsblad: ,,Je moet de ontwikkeling, die nu eenmaal aan de gang is, bijhouden, omdat je anders een achterstand oploopt die niet meer is in te halen. Wie als dirigent niet zorgt alle soorten van actuele muziek onder ogen te krijgen, zal op een gegeven moment tot zijn verbijstering bemerken dat hij een nieuw werk niet eens meer kan lezen en het vermoedelijk ook niet meer kan leren.''

Ernest Bour dirigeerde ook klassieke muziek: Bach, Haydn, Mozart, Mendelssohn, Mahler. Hij liet Beethoven spelen in de authentieke, snellere tempi dan destijds gebruikelijk waren, en repeteerde met een metronoom op zijn lessenaar. Voor Bour was de eigen tijd het uitgangspunt in de muziek: ,,Men moet het heden in de muziek kennen om terug te kunnen kijken, omdat op grond van het heden dat oordeel over het verleden telkens zal veranderen.''