Zwart Gat

Een lezer met een overwaardig huis krijgt bezoek van een adviseur. Die stelt hem voor een tweede hypotheek te sluiten en het geleende geld te beleggen in een tropisch bos, ergens in een ver, warm land. De man belooft 12 procent per jaar en na vier jaar terugbetaling van de oorspronkelijke inleg. Is die man betrouwbaar, vraagt de huiseigenaar.

Soms moet je je als consument eerst deze twee vragen stellen. `Ben ik zelf wel betrouwbaar? Ga ik verstandig om met mijn centen?' Vaak niet, blijkt iedere dag weer. Mensen zijn te goed van vertrouwen, zelfs tegen beter weten in.

Jaren geleden wilde een lezer zijn geld stoppen in een toen bekend plan dat zeer hoge rendementen garandeerde. Op een dag werd de uitbater door de politie opgepakt, omdat de ingelegde gelden waren verdwenen, naar een ver, warm land. Zijn arrestatie stond breeduit op de voorpagina van een ochtendblad. Zelfs toen nog wilde de lezer, met zijn neus op de feiten gedrukt, zijn geld er in stoppen. Want, zo luidde zijn verklaring, die meneer garandeert mij toch 13 procent per jaar? `Wat zeurt u nou?'

Er is maar één manier om mannen en vrouwen die beweren adviseur te zijn, te testen. Vraag ze om hun onwaarschijnlijke beweringen, beloften en garanties op officieel papier te zetten en met hun naam te ondertekenen. Het mag ook een folder zijn, of een brochure. In feite stelt dat niets voor, want wanneer het echt misloopt (je krijgt je geld niet terug) is de malafide ondertekenaar allang met de zuiderzon vertrokken, naar een ver, warm en voor hem gastvrij land. Jouw centen achterna. Zo'n brief mag dan niet voldoende zijn, maar je scheidt het kaf van het koren, enigszins.

De beste garantie is die van een bank. Dat is een onpartijdige buitenstaander, die van een exploitant een financiële buffer vraagt om de risico's van de bank te beperken. Daar zit dus al een eerste selectie. Overigens betekent dit niet dat je overal een garantie voor kan krijgen, of voor moet vragen, anders kunnen ze de effectenbeurs wel sluiten. Er is niets tegen risico's nemen.

Het gaat vooral om de situaties waarin je in één keer veel geld stort op de rekening van een instelling, bedrijf of persoon die niemand kent en je paait met fraaie beloften. Vaak kent het plan ingewikkelde, internationale vertakkingen verdeeld over meerdere partijen. Daardoor is het moeilijk om je recht te halen, in geval van nood. Waar blijft je geld? Bij wie?

`Ze sturen je van het kastje naar de muur', meldde een lezeres onlangs. `Ik was allang blij toen ik de helft terugkreeg.' Ze voegde er eerlijkheidshalve aan toe dat het om zwart (niet gefiscaliseerd) geld, wat de bemiddelaar wist.

Deze kwestie is zo oud als de weg naar Rome, maar dezer dagen actueler dan ooit omdat er zoveel geld onder de mensen is, van jong tot oud. Dat vergroot de kans op drama's, omdat de financiële kennis van geldbezitters niet navenant groeit met hun bezit. Daardoor ontstaat er een zwart gat dat geld naar binnen zuigt, ten voordele van mensen die wél goed op de hoogte zijn. Zo'n vacuüm is amper te dichten met wetten, regels, toezicht, waarschuwingen en bijsluiters. Je kan niet alles regelen. Mensen moeten zelf beter opletten.

In de VS en het VK bestrijdt men dit kwaad met heldere waarschuwingen voor het publiek. Op dit punt dienen de waarschuwingen op pakjes sigaretten als goed voorbeeld, hoewel men blijft roken. Je kan misschien op de rand van de nieuwe euromunt zetten: `Deze euro kunt u maar eenmaal uitgeven.' Niet pakkend. Tot slot enkele punten uit de Britse brochure How to spot the investment cowboys.

Hij (of zij) stelt voor je bestaande bezittingen en beleggingen te verzilveren of te hypothekeren, je levensverzekeringen af te kopen, en al het geld in zijn beleggingsplan te stoppen. Een plan dat geen enkele spreiding van risico's kent, zoals een tropisch bos.

Het is een eerlijke vent met een goed verhaal, maar vraag hem toch om alle informatie op papier te geven en tijd om na te denken. Of hij is opdringerig en uit de hoogte. Je moet blij zijn dat hij even bij je langs wil komen, zijn tijd is kostbaar, zijn agenda staat vol afspraken, iedereen wil profiteren van dit buitenkansje. Hij is een heel goede bekende, iemand die je al jaren kent van allerlei gelegenheden. Bijna een vriend. Dat is geen reden om je geld aan hem af te staan.

Hij suggereert je zwarte geld in zijn plan wit te wassen – knipoog, knipoog. Doe dat nooit, want hij weet dat je eigenlijk niet durft te klagen wanneer het misgaat. Pas dus op voor (on)aardige mannen en vrouwen.