Youssef weet van niets

Utrecht heeft de onverbeterlijke Marokkaanse boefjes opgegeven. Liever richten de jeugdhulpverleners zich op jonge criminelen die je nog kan redden. Zoals de jongens van De Hoek: elf Marokkanen, twee Turken. `Ik kan wel leren, maar daarmee krijg ik nog geen verklaring van goed gedrag.'

Hicham (23) heeft een zwarte Alfa Romeo. Verdiend met pokeren, op de bovenverdieping van een Utrechts café. Het is de mooiste auto die voor de deur van Jongerencentrum Kanaleneiland staat. Alle jongens willen er wel een stukje mee rijden, zeker nu de tank volzit. Om naar de kapper te gaan, om cola te halen. Het rechterachterruitje is afgeplakt. Hichams autoradio is vorige week gestolen. ,,Marokkanen stelen hier zelfs van elkaar'', zegt Zakaria (20).

Het is broeierig warm. Vanavond is het soosavond 16+. Het vaste groepje dat op de andere avonden bij snackbar De Hoek staat in de J.C. Maylaan, draait hiphop-cd's in de ontspanningsruimte. Elf Marokkaanse jongens, twee Turken. Ze kennen elkaar hun hele leven. Bij de politie heten ze de jongens van De Hoek.

Buiten staat een beveiligingsbeambte mobiel te bellen, bij de deur hangt een lijst met acht strikte huisregels. De ruimte mag niet eerder dan vijf minuten voor aanvang betreden worden. Wapens, alcohol en drugs zijn niet toegestaan. Gebruik van geweld wordt aan de ouders meegedeeld. Het is verplicht te luisteren naar de aanwezige leiding.

De aanwezige leiding is Houssain Riani, een dertigjarige Marokkaan en een van de weinige jeugdwerkers met gezag bij de jongens. Hij spreekt afwisselend Arabisch en Nederlands, lieflijk (,,Jullie kunnen alles. Doe maar'') en streng (,,Hé, niet bekvechten!''). ,,Houssain beschermt ons'', zegt Youssef (17). Overdag luistert Riani als hulpverlener in het kantoortje boven naar hun problemen en schuldbekentenissen, 's avonds is hij activiteitenbegeleider en heten de jongens `vrijwilliger'.

Dankzij Riani mogen de jongens hier nog komen. ,,Andere begeleiders vinden ons een probleemgroep'', zegt Zakaria. Risicojongeren, noemt Ruud Bochardt ze. Hij is manager jeugdbeleid van Stichting Welzijn Kanaleneiland. Het zijn first offenders, ze hebben een of twee strafbare feiten gepleegd, een beroving, een inbraak, een overval, maar er is nog wat met ze te doen. Ze zijn nog gemotiveerd. ,,Alleen als Houssain ziek is'', zegt Bochardt ,,gaat het mis. Dan wordt de groep opstandig. Dan moet je ze niet tegenkomen in het winkelcentrum.''

Hicham: ,,Drie avonden soos in de week betekent minder diefstal.''

Vorige week besloot de stichting zich niet langer te bekommeren om de harde kern van jonge Marokkaanse criminelen in Kanaleneiland. Veertig jongens tussen de 16 en 25 jaar vernielden keer op keer de buurthuizen en bedreigden het personeel. Jeugdwerkers sloten zichzelf uit angst op in een kast. Nadat het bakstenen Jongerencentrum Kanaleneiland in brand was gestoken en de ramen tot drie keer waren ingegooid, ging het dicht. Nu mag je alleen op vertoon van een pasje naar binnen. De harde kern heeft geen pasje, de jongens van De Hoek wel.

Zakaria kijkt geïnteresseerd naar Bochardts 600 cc motor op de parkeerplaats. ,,Ik rijd op een crossmotor'', vertelt hij enthousiast. ,,Ik denk erover om mijn motorrijbewijs te halen.''

,,Hij rijdt motor zonder rijbewijs'', fluistert Bochardt. ,,Eigenlijk zou ik moeten zeggen: dat mag niet. Maar ik denk: als dat alles is?''

Halskraag

Youssef is de leider van de groep. Hij zegt niet veel, lacht niet veel en heeft iets voornaams door de halskraag om zijn nek. In november vorig jaar brak hij vier nekwervels toen hij in Hoevelaken met twee vrienden in een auto aan een politiecontrole probeerde te ontsnappen. De politie schoot, de auto botste frontaal tegen een vrachtwagen. De chauffeur van de auto was op slag dood, Youssef en Karim (16) die er vanavond ook is, kwamen in het ziekenhuis terecht. De politie is nog bezig met het recherche-onderzoek.

Hicham: ,,Ze dachten: hé, zwarte koppen in een auto. Die criminelen zijn iets van plan.''

Youssef: ,,Het ging net goed op school. En nu ben ik een van mijn beste vrienden kwijt.''

Hicham: ,,Het gebeurde op 21 november, de dag daarna heb ik mijn rijbewijs opnieuw gehaald. Dat was ingetrokken.''

,,Ik heb veel met de politie te maken gehad'', zegt Youssef even later. Hij omschrijft zijn overtredingen in de taal van het Wetboek van Strafrecht: `openlijke geweldpleging' en `diefstal'. In 1999 heeft hij zes maanden gezeten omdat hij samen met een vriend personeel van een supermarkt na zessen had opgewacht en belaagd. (,,We waren zonder reden uit de winkel gegooid.'') En vorig jaar drie maanden voor een verlinkte autokraak en mishandeling.

,,Weet je waarom we stelen'', vraagt Hicham. ,,Omdat we geen inkomsten krijgen. Ook niet toen ik met een vervalst mbo-diploma een baan had bij de Rabobank. Je verdient gewoon te laag.''

Youssef: ,,Ik kan wel leren, leren, maar daarmee krijg ik nog geen verklaring van goed gedrag. Zonder verklaring van goed gedrag vind ik geen werk.'' Hij doet vbo detailhandel en levert sinds een maand bestellingen af voor een keukenleverancier.

Hicham heeft vbo administratie afgemaakt. Daarna raakte hij op het verkeerde pad. ,,Toen ik van de basisschool afkwam, deed ik al wat koerierswerk. Hasj of cocaïne. Met de trein naar Arnhem. Na mijn zestiende verdiende ik duizend gulden per dag. Beetje wapenhandel, bedrijfsinbraken.'' De pooiers en drugsbaronnen met wie hij omging verdienden zestigduizend per week.

Nu pokert Hicham alleen nog. ,,Ik zit niet meer op het slechte pad'', zegt hij. ,,Dat heb ik mijn broertje en mijn ouders beloofd.'' Het was een moeilijke keuze. Hij wacht bijvoorbeeld al maanden op een uitkering. Vorige week was hij zo boos dat hij bijna een computer op het hoofd van de administratiemedewerkster van de Sociale Dienst had gegooid. Toch maar een laptopje stelen? ,,Nee, als je het lang niet meer hebt gedaan, heb je de ballen niet meer om het te doen.''

Het goede pad of het verkeerde pad, daar gaat het om. Het goede pad is in. Dat heeft Youssef besloten. Donderdag, vrijdag en zaterdag gaan de jongens uit in Ede of soms in Amsterdam. Nooit meer in Utrecht. ,,We komen nergens in, omdat we Marokkaan zijn'', zegt Zakaria. ,,Als we in Utrecht blijven, gaan we voor de criminaliteit'', zegt Youssef. ,,En dat heeft geen zin.''

De Turkse jongen die in Hoevelaken verongelukte, komt ter sprake. Youssef: ,,We gingen veel met hem om. Beetje rondklooien, beetje overlast. Ineens stonden we bij de jongens van de Bernadottelaan. De harde kern.''

Karim: ,,Je loopt zo mee. We zagen ze, we lachten met ze.''

Zakaria: ,,Karim zijn vriendin was net weggelopen. Dat helpt ook niet echt.''

Youssef: ,,Je praat met elkaar en je neemt een besluit: stoppen.''

,,Ze hebben een goed hart'', zegt jeugdwerker Houssain Riani. ,,Als ik een afspraak met ze maak, zijn ze er op tijd.'' ,,Ze willen zich als groep anders profileren dan in het verleden'', zegt wijkagent Abby Fakidi. ,,Ik heb ze gezegd: `als je dat wilt, doe er dan zelf wat aan. Een grote mond opzetten? Niet doen. Met z'n allen de straat op? Niet doen.' Het zou best kunnen dat een paar jongens toch sneaky sneaky in de zwaardere misdaad terechtkomt.''

Schotelantennes

,,Het goede pad?'' Abderrahman Farsi, vader van drie kinderen en oprichter van de Marokkaanse Ouderraad Kanaleneiland, kijkt bedenkelijk. We zitten in een spreekkamer in het buurthuis aan de Marco Pololaan. Aan de even kant van de straat – die het noorden van Kanaleneiland met het zuiden verbindt – staan de flats met schotelantennes. Vier van elke tien wijkbewoners zijn Marokkaans, twee Turks. De oneven kant is in handen van het welzijnswerk en de kerk.

Van de drieduizend jongeren ouder dan twaalf jaar in Kanaleneiland worden er zeshonderd begeleid door Stichting Welzijn Zuid-West. Tachtig procent is Marokkaans. De afgelopen twee jaar heeft de overheid jaarlijks 2,5 miljoen gulden geïnvesteerd zodat het aantal jongerenwerkers kon worden uitgebreid van 7 tot 24. De gemiddelde jongerenwerker heeft de hbo-opleiding sociaalcultureel werk afgerond. ,,Toch nemen de problemen alleen maar toe'', ziet Farsi. Ook bij de risicojongeren. ,,Het is gewoon dweilen met de kraan open.''

Vervolg op pagina Z2 (30)

Kanaleneiland

Vervolg van pagina Z1 (29)

,,Waarom veroorzaken in Nederland geboren Turken veel minder overlast dan in Nederland geboren Marokkanen'', vraagt Farsi. Omdat Turken bij hun komst naar Nederland vast hebben gehouden aan hun opvoedkundige aanpak en hun sociale controle. Turkse kinderen spreken later Nederlands dan Marokkaanse, maar ze halen de schade in, omdat hun Turkse wereld duidelijk is afgescheiden van hun Nederlandse wereld. Ze worden streng opgevoed en de familie verliest ze geen moment uit het oog. Daardoor presteren ze redelijk goed op school.

Die zekerheid hebben Nederlandse Marokkanen niet. Hun ouders, zegt Farsi, hebben onder druk van de Nederlandse moraal hun eigen normen overboord gezet. Lijfstraffen zijn taboe sinds de Raad voor de Kinderbescherming vijftien jaar geleden oordeelde dat Marokkaanse ouders hun kinderen mishandelden. Farsi: ,,De ouders stopten met slaan, maar er kwam geen andere straf voor in de plaats.'' Hetzelfde geldt voor de sociale controle: die verdwijnt. ,,De jongens over wie het gaat, zijn tien jaar geleden door het welzijnswerk als slachtoffers omhelst. Ze werden in allerlei begeleidingsprogramma's gezet, hun privacy stond voorop. Ze hadden nergens houvast. Nu oogsten we bonen uit eigen tuin.''

,,Sommigen hebben een heel hulpverleningsverleden achter de rug, weten precies wat je wilt horen'', erkent manager jeugdbeleid Ruud Bochardt. ,,Zo'n jongen hoeft maar berouw te tonen en we gaan er weer voor.''

In het wijkcentrum Kanaleneiland is een themamiddag jeugd 14+. Aanwezig zijn schooldecanen, jongerenwerkers, de wijkmanager, de wijkchef politie en een consulente van de muziekschool. Een bureau dat op wijkniveau adviseert over multicultureel jeugdbeleid houdt een flitsende powerpointpresentatie. Het onderwerp is jongerenparticipatie. Consultant Khalid Boutachekourt, zelf Marokkaan, houdt een pleidooi voor een multifunctioneel centrum met één loket waar jongeren kunnen kiezen wat ze willen doen: sport, muziek, een goed gesprek. ,,Je moet weten wat er tussen de oren van die jongens zit'', roept hij. ,,De meeste programma's mislukken omdat ze niet zijn afgestemd op hun leefwereld. Richt je op de vraag, niet op het aanbod.'' ,,Je moet ze verantwoordelijk maken voor hun eigen initiatieven'', zegt de consulente van de muziekschool die vol vuur vertelt over een cursus streetdance voor tieners die op ruzie uitliep.

,,Participatie oké'', Ruud Bochardt mengt zich in de discussie. ,,Maar de eerste verantwoordelijkheid ligt bij ons. We moeten ons normerender opstellen. Dat kan geen kwaad.''

,,Je kunt je ook op een consensusgerichte manier normerend opstellen'', zegt een opbouwwerkster.

Bochardt: ,,Ik ben steeds meer geneigd om te zeggen: dat kan niet.''

,,We willen een film over onszelf maken'', zegt Hicham als hij de soos binnen komt lopen. Hij heeft gehoord dat Amsterdamse Marokkaanse jongens een documentaire hebben vertoond over hun dagelijks leven en denkt vast na over de rolverdeling. De politie moet er ook in, want die is niet weg te denken uit hun leven in Kanaleneiland. ,,Met de jongeren is iets aan de hand'', zegt Youssef, ,,maar met de politie ook. Ik probeer de goede kant op te gaan, maar de politie geeft geen ruimte. Die loopt ons uit te dagen.'' Hicham: ,,Wij treiteren wel eens, zeg ik eerlijk, maar zij ook.''

Treiteren

Alle jongens hebben een rijtje trei-

terincidenten in hun hoofd zitten. Youssef: ,,Vorige week liep ik met een paar vrienden langs een busje van de hondenbrigade, stapt er een agent uit. `Jullie hebben op onze bus gespuugd', riep hij. `Oprotten, of ik trek je kop van je romp.' Hij haalde gelijk een hond uit de auto.''

Hicham: ,,Ik werd een keer zomaar opgepakt. Of ik soms van plan was een inbraak te plegen? Ik zeg: wát? Hebben ze me zes uur vastgehouden.''

Zakaria: ,,Gisteren liep ik langs een mooie auto. Reed de politie langs: Wat kijk je? Er valt niks te stelen.''

Hicham: ,,Ik zat in mijn auto de politiemobilofoon af te luisteren met een scanner van de Kijkshop. Staat er een politieauto achter me. Zegt de ene agent: `Ik vermoed wapens in die auto. Zal ik eens kijken?' Om te jennen duw ik mijn gaspedaal in en stuif weg. Zij achter me aan, controle. Niks aan de hand natuurlijk.''

,,Vraag eens naar die agent met die flaporen en dat brilletje'', zegt Youssef. Hicham: ,,Die zegt altijd: teringmarokkaansevuileviezekankergluipers.''

Er zitten ook goeie agenten bij, vinden ze. Mohammed Stip bijvoorbeeld en Abby Fakidi. Die zien nog wel eens `rijden zonder rijbewijs' door de vingers. ,,Die jongens kunnen jennen tot het uiterste'', zegt Fakidi, zelf kind van Marokkaanse ouders. ,,Staat er een opengebroken auto verderop, zeggen ze glashard: `Wij hebben niks gedaan'. De sfeer is niet lekker, het gesprek niet, maar ze zeggen ook niks verkeerds. Dan heb je geen poot om op te staan.''

De confrontatie met de straatjongens is een spel, zeggen de wijkagenten. Ze geven een valse naam en een vals adres op en dan is het de kunst ze te ontmaskeren. Fakidi: ,,Door na drie minuten te vragen: `wat was je postcode ook weer?' Je moet je nooit mee laten slepen door je gevoelens. Als ik het niet heb gezien, zeg ik meestal: dan wil ik dat jullie weggaan.''

Het politiebureau Kanaleneiland staat aan het begin van de Marco Pololaan. Het is imposant, wijst de bezoeker zijn plaats. Twaalf wijkagenten surveilleren dagelijks ten minste drie keer in Kanaleneiland Noord – waar de harde kern zich ophoudt. Van het midden, langs snackbar De Hoek, naar het zuiden via het Jongerencentrum. Meestal lóópt Fakidi zijn ronde. ,,Het gaat erom dat je dagelijks contact maakt. Ik ga niet alleen af op negatieve meldingen. Je moet op het vertrouwen werken en niet meteen de bezem erin zetten als er twintig man staan voor de zwartgeblakerde garagedeuren op de Rijnbaan.''

In de eerste vijf maanden van dit jaar is er in Kanaleneiland 677 keer aangifte gedaan van diefstal uit een auto. In de naburige wijk Transwijk – waar veel meer bedrijfsparkeerplaatsen zijn – werd 170 keer aangifte gedaan van hetzelfde vergrijp. In dezelfde periode werd 94 keer winkeldiefstal gemeld in Kanaleneiland, 56 keer diefstal van een auto, 28 keer tasjesroof. Wordt een autokraker op heterdaad betrapt dan bekent hij meestal nog drie of meer inbraken, is de ervaring.

Wekelijks kijkt het wijkteam naar een visuele presentatie van de toptien jonge criminelen: jongens – meestal van Marokkaanse afkomst – die in korte tijd vaak worden aangehouden. Historie opbouwen, heet dat. De jongens van De Hoek werden tot een halfjaar geleden tot de regelmatige stijgers en dalers gerekend. Fakidi: ,,Eerst krijgt zo'n jongen een waarschuwing. Dan maken we een afspraak: `blijf niet bij de hangplek'. Luistert hij dan nog niet, dan bepaalt justitie: `elke avond om acht uur thuis'.''

,,Ik vraag ze wel eens: `Waarom ondernemen jullie niets?' `Wat moeten we doen', zeggen ze. Ze willen nog meer buurthuizen en activiteiten. Ik heb vroeger veel op straat gevoetbald, maar ik hing nooit vijf, zes uur rond. Ik kan me niet goed voorstellen wat dat is.''

Eiffeltoren

De foto's van Parijs zijn er. Vorig weekend heeft Houssain Riani zeven jongens van De Hoek een dag meegenomen naar de Eiffeltoren, La Défense en een grote autoshowroom op de Champs Elysées. Ze hadden zelf een bus gehuurd en Zakaria zat achter het stuur. Vijf uur 's morgens waren ze vertrokken, elf uur 's avonds weer thuis. Houssain had ze aangemoedigd hun eigen metrokaarten te kopen en Frans te spreken.

Het was niet gemakkelijk geweest toestemming voor het uitstapje te krijgen van de Stichting Welzijn Zuid West, maar Houssain bleef volhouden: ,,Ik vertrouw die jongens.'' Nu zegt hij: ,,Ik heb mijn doel bereikt. Ze zijn trots op Parijs.''

Hicham: ,,Houssain heeft ons respect gegeven. Nu krijgt hij het ook terug.''

Youssef: ,,Hij is een vriend. We hebben bij hem thuis koffie gedronken. Ik heb zijn steun nodig.''

Buiten klinkt gelach op. Hassan (19) heeft plaats genomen achter het stuur van een witte Suzuki. Hij zakt tot onder het dashboard om de auto aan de praat te krijgen. ,,Gestolen'', vraagt iemand. Dan veert de chauffeur overeind, draait zijn eigen contactsleutel om en rijdt weg. ,,Kijk uit voor je tas'', roept hij nog. ,,Dat is geweldig'', zegt Houssain. ,,Ze relativeren hun eigen imago.''

Even later geven Youssef en Zakaria een rondleiding door de wijk. In de zwarte Alfa Romeo van Hicham, met honderd kilometer per uur. Langs het winkelcentrum en de Marshalllaan naar de Bernadottelaan. Kleine kinderen leren fietsen op straat. Alle tafeltjes zijn bezet in eethuis Afrah en snackbar Jan. Iemand verhuist een tweepersoonsbed. Op de beruchte Rijnbaan, vijf jaar geleden een no-go-area, staat een groepje dertigers met een buikje. In hun hand een zakje friet. Youssef: ,,De harde kern is nu getrouwd, heeft kinderen en een baan. Zo gaat dat.''