Oom Igor in prachtige bewegende plaatjes

Alsof je op bezoek bent bij een oudoom, die laat zien hoe wereldberoemd hij was en trouwens nog steeds is. Dat gevoel geeft de documentaire over de componist Igor Strawinsky, die de NPS zondagavond uitzendt. Zó beroemd is oom Igor, dat hij geen fotoalbum heeft maar een filmalbum. János Darvas heeft tientallen stukjes film, interviews, reportages, persconferenties, documentaires, bioscoopjournaals achter elkaar gezet, in vrijwel willekeurige volgorde. Zo hoort het ook bij al deze filmfragmenten, soms niet eens eerder vertoond, de snippers uit de afvalbak van de kunstpubliciteit. We kijken mee naar het vaak hilarische verhaal van oom Igor en hoe de wereld omging met de in 1971 overleden componist, die in 1913 legendarisch werd met het Parijse schandaal rond Le sacre du printemps.

Zo zien we dat de Berlijnse burgemeester Willy Brandt oom Igor met veel ceremonieel een suikerpot aanbiedt. In Texas krijgt hij een Texaanse cowboyhoed. We zien hem ook in Venetië, met pianist Arthur Rubinstein en filmvedette Gina Lollobrigida. We zien hem het Witte Huis binnengaan, welkom geheten door de Kennedytjes, die toen nog leefden. We zien hem een prijs krijgen en zich schijnbaar opblazen voor een lang dankwoord, dat alleen maar bestaat uit één met grote nadruk uitgesproken zin: `Uit het diepst van mijn hart zeg ik: Dank U!' Applaus, applaus voor oom Igor als droogkomiek.

Soms namen filmers Strawinsky mee naar zijn verleden. We zien hem moeizaam zoeken naar het huis waar hij Le sacre du printemps componeerde. Uiteindelijk staat hij in de goede kamer en zegt hij ten gerieve van de filmmakers met enig aplomb: ,,Hier heb ik Le sacre du printemps gecomponeerd.'' En we zien hem in de zaal van het Théâtre des Champs-Elysées, waar in 1913 bij de wereldpremière van Nijinki's ballet op Strawinsky's frenetieke muziek een pandemonium uitbrak. We zien de componist in een stoel in de zaal vertellen over het kabaal van het publiek: ,,Ik stond op en zei: loop naar de hel.'' Strawinsky staat op en laat zien hoe hij wegliep, terwijl de zaal toen juist de hel was.

Onvermijdelijk zijn de beelden met Robert Craft, de regelneef van oom Igor, bij plaatopnamen. ,,Bent u klaar?'' ,,Nee, nog niet.'' Strawinsky begint voor het orkest rustig zijn mouwen op te stropen. Tante Vera zien we natuurlijk ook. Ze legt uit dat iedereen oom Igor moeilijk vindt, maar dat hij het vooral moeilijk heeft met zichzelf, omdat hij zijn emoties niet durft te tonen. Zelf heeft ze het soms ook wel moeilijk met hem. De werkster mag zijn werkkamer niet in, omdat er niets van zijn plaats mag. ,,Hoe kan ze schoonmaken, als ze niets mag aanraken?'' Daar is vaak gedoe over, oom Igor is dan uit zijn hum.

Bijzonder zijn de ontmoetingen met andere kunstenaars. Het repeteren van een ballet van choreograaf George Balanchine op Strawinsky's muziek. Een bezoek aan de beeldhouwer en tekenaar Paolo Giacometti, die herinneringen ophaalt aan een diner bij Béatrice de Rothschild, waarover Strawinsky niets meer weet. Een luitist die Strawinsky de luit demonstreert. De componist en dirigent Pierre Boulez heeft in een partituur een foutje gevonden, volgens hem klopt er ergens iets niet met de ritmiek. Boulez glimt van trots dat hij aan oom Igor kan laten zien hoe knap hij is.

Venijnig is Strawinsky als zijn oude vaderland Rusland aan de orde komt. Hij vertelt na een reis door Rusland dat er na afloop in een krant stond dat Sjostakowitsj klaagde, dat Strawinsky te avantgardistisch was. ,,Ze nodigen je uit, ondertussen zijn ze beleefd, en achteraf dit!'' Strawinsky heeft dit keer geen moeite zijn emoties te tonen en gromt vanuit het diepst van zijn ziel.

Het leukste is natuurlijk als Strawinsky vertelt over de impresario Serge Diaghilev, die 59 dezelfde akkoorden achter elkaar in de door hem bestelde Le sacre du printemps wel wat veel vond. ,,Gaat het nog erg lang zo door?'', vroeg hij. Ik zei: ,,Tot het einde, mijn beste!''

Igor Strawinsky: componist, NPS, zondag, Ned. 3, 19.30-20.28u.