Harde terechtwijzing

DE AARD van de beurshandel in combinatie met een aantal sociologische kenmerken van effectenhandelaren maakt de beursvloer in theorie tot een criminogene omgeving. Dit betoogde de huidige hoogleraar Forensic Business Studies Hoogenboom vijf jaar geleden in een rapport voor de Stichting Maatschappij, Veiligheid en Politie.

Deze hypothese zou op spectaculaire wijze worden getest door het Amsterdamse parket. Dit begon in 1997 een groot onderzoek, dat bekend zou komen te staan als Operatie Clickfonds. Het was een gedurfde poging een justitiële voet tussen de deur te krijgen van het subcultuurtje rond Beursplein 5.

Gisteren beleefde de operatie voor de Amsterdamse rechtbank een voorlopig hoogtepunt. Niet in de vorm van een klinkende veroordeling van de personen die terecht moesten staan, maar in de vorm van een opmerkelijke terechtwijzing aan het adres van het openbaar ministerie. Dit werd niet ontvankelijk verklaard in zijn hoofdvordering wegens een aantal onzorgvuldigheden, waardoor niet alleen de verdachten maar de strafrechtspleging in het algemeen schade hebben geleden. Dat is ongebruikelijk harde taal van een rechter.

Het rapport-Hoogenboom had er al tegen gewaarschuwd: de ,,normatieve straatvechtersmentaliteit'' in kringen van politie en justitie die ,,al gauw ergens criminaliteit zien als er veel geld mee is gemoeid''. Daarvan heeft het Amsterdamse parket zich onvoldoende kunnen losmaken.

Het begon al met de spectaculaire arrestaties van zakenlieden bij de start van de operatie die een hypotheek legden op de justitiële afhandeling. En witteboordencriminaliteit – men sprak vroeger wel verhullend van `Kavaliersdelikte' – is toch al notoir moeilijk voor de justitie om hard te maken.

HET VERLOOP van de Clickfonds-zaak bij de rechter is een afvalrace gebleken waarin de aanklacht steeds meer afbrokkelde. Zware termen als ,,frontrunnen'', steekpenningen en witwassen van crimineel geld verdwenen geleidelijk achter de horizon. De speciale Clickfondskamer die bij de rechtbank werd geformeerd, kan niet een gebrek aan begrip voor het OM worden verweten. Naarmate er meer licht op het onderzoek kwam, werd de toon echter kritischer, culminerend in de harde uitspraak van gisteren. Er is sprake van een vertrouwensbreuk. Als de rechter niet blind kan varen op de informatie van het OM is het eind zoek.

OPERATIE CLICKFONDS heeft waarschijnlijk een heilzaam schokeffect op de beurswereld gehad. Maar dat kan voor de justitie nooit een doel in zichzelf zijn. Hoe gevaarlijk dat is blijkt uit het vonnis. Dit gaat niet over de integriteit van de financiële sector, maar over de integriteit van de justitie.