EEN LEVEN VAN GEMISTE KANSEN

Zo deprimerend zijn de prestaties van Goran Ivanisevic (29) dat de Kroatische tennisser een wildcard nodig had voor Wimbledon, waar hij drie keer de finale bereikte. Hoe lang blijft het servicekanon zichzelf nog kwellen? ,,De man die mijn hersens weet te doorgronden, verdient de Nobelprijs.''

Na twee ronden heeft Goran Ivanisevic alweer afscheid genomen van het grastoernooi in Rosmalen. Het is tegenwoordig al een kunst voor de Kroatische tennisser om één partij te winnen. Buiten de baan manifesteert Crazy Goran zich nog altijd als de grootste entertainer in het circuit, met fraaie anekdotes en zwartgallige monologen over de lasten van het leven. Met het donkere timbre in zijn stem danst Ivanisevic moeiteloos van milde zelfspot naar bitter zelfbeklag. Een chronische schouderblessure heeft hem beroofd van zijn belangrijkste wapen, de service. In 1996 sloeg Ivanisevic het recordaantal van 1.477 aces. Maar zelfs zijn slachtoffers van weleer tonen niet langer respect voor de beste tennisser die nooit een grandslam won.

Als hij weer eens depressief is, tracht Ivanisevic zijn rust te vinden in de kerk, vertelde hij deze week op een terras in Rosmalen. De servicebeul vreest een operatie aan zijn gekwetste linkerschouder uit angst dat het definitief gedaan is met zijn carrière. Maar na zijn nederlaag tegen het Australische straatschoffie Lleyton Hewitt biechtte Ivanisevic op dat zelfs bidden niet meer helpt tegen de pijn. ,,Ik vroeg de dokter wat ik aan die blessure kon doen. `Elke dag bidden voor het slapen gaan', zei hij. Dat doe ik dus, maar ik weet dat het niet genoeg is. Ik moet me eind dit jaar laten opereren, want ik wil ik ooit weer kunnen serveren zonder pijn.''

Zonder zijn machtige opslag heeft Ivanisevic immers het gevoel dat hij naakt op zijn werk verschijnt. Met plaatsvervangende schaamte volgden de collega's van het Kroatische boegbeeld zijn vrije val op de wereldranglijst, waarop hij nu de 128ste plaats bezet. De pistoolheld van Wimbledon maakte zichzelf belachelijk. ,,Ik heb een rampjaar achter de rug'', erkent Ivanisevic. ,,Ik verloor zeventien keer achter elkaar in de eerste ronde. Die deprimerende reeks nederlagen ondermijnde mijn motivatie. Het werd steeds moeilijker mijn bed uit te komen om te gaan trainen. Daar heb je sterke zenuwen voor nodig. Ik kwam slaapwandelend de baan op en ging er slaapwandelend weer van af, zonder te beseffen dat ik weer een partij had verloren.

,,Als iemand Ivanisevic lootte in een toernooi kon hij zich rustig aan de bar laten vollopen, de overwinning was immers verzekerd. Ik vroeg me af waarom ik mezelf dit aandeed. Ik herkende mezelf niet meer. Ik zocht onbewust naar een gat op de baan om stiekem te kunnen verdwijnen. Ik hoor zovaak dat ik mentaal zwak ben. Maar ik kan je verzekeren dat je mentaal heel sterk moet zijn om zeventien keer achter elkaar te verliezen zonder de hoop op te geven dat het ooit weer goed komt. Natuurlijk heb ik in die periode overwogen met tennis te stoppen. Maar ik wilde mijn carrière niet eindigen als een vergeten topspeler op zijn retour.''

De man, die nog tegen iconen als Connors, McEnroe, Lendl, Edberg en Becker speelde, heeft zijn sport toch al drastisch zien veranderen. ,,Het niveau van de tennissport is de afgelopen tien jaar sterk verbeterd'', meent Ivanisevic. ,,Maar het tennis is niet aantrekkelijker geworden. De spelers gaan steeds meer op elkaar lijken. Als robots slaan ze de bal zo hard mogelijk vanaf de baseline over het net en ze duiken na elke partij het krachthonk in. Toen ik eind jaren tachtig mijn debuut maakte, deden hooguit drie tennissers aan fitness. Nu zie ik de nummer 500 van de wereld elke dag met gewichten stoeien. Ik zal die trend wel moeten volgen, anders kom ik nooit meer terug op mijn oude niveau.''

Zijn metamorfose moet gestalte krijgen op Wimbledon, waar hij twee keer door Pete Sampras en één keer door Andre Agassi van de titel werd afgehouden. ,,Er zijn nog steeds dagen dat ik wakker word met de gedachte dat ik de finale van 1998 op Wimbledon had moeten winnen'', zegt Ivanisevic. ,,Ik had tegen Sampras twee setpoints voor een 2-0 voorsprong in sets. Twee keer moest Pete een tweede service slaan en toch heb ik mijn kansen niet benut. In de vijfde set voelde ik de vermoeidheid van mijn vorige partij tegen Krajicek, die ik met 15-13 in de vijfde set had verslagen, terwijl ik al na drie sets in de kleedkamer had moeten zitten. Ik leer het nooit. Al tien jaar weet ik dat Sampras je maximaal twee kansen geeft om hem te pakken. Als je die niet weet te benutten, kun je je koffers pakken. Maar het blijft de ultieme droom om Wimbledon te winnen.

,,Volgens mij heb ik ook de sympathie van het Engelse publiek. Sampras blijft voor mij de uitgesproken favoriet, ook al beleeft hij een mager jaar. Henman en Rusedski zijn gevaarlijk, meer niet. Hewitt zal nog enkele jaren nodig hebben Wimbledon te winnen, Roddick heeft nog geen kans. Agassi zal wel weer de belangrijkste uitdager zijn van Sampras. Ik heb het gevoel dat ik al twee jaar eenzaam op straat door de regen loop. Ik snak naar een straaltje zon. Londen is helaas niet de ideale plek om op de zon te wachten. Maar als het mijn laatste Wimbledon wordt, wil ik dat toernooi met opgeheven hoofd kunnen verlaten. Ik heb een gunstige loting. Ik kan Sampras pas in de halve finales ontmoeten. Of ik ooit met hem heb gesproken over onze finale in 1998? Geef mij één reden met Sampras te praten. Hij heeft mijn leven geruïneerd.''

Ivanisevic zegt het met een spottend lachje, in de wetenschap dat hij zelf zijn grootste tegenstander is. In januari dit jaar besefte Ivanisevic dat hij een karikatuur van zichzelf was geworden, toen hij zich al in de eerste ronde van de kwalificaties voor de Australian Open als een kind liet verjagen. ,,Ik vraag me nog steeds af waarom ik 24 uur in een vliegtuig heb gezeten om zo'n schandalige wedstrijd te spelen, die ik eigenlijk met 6-2 en 6-2 had moeten winnen. In mijn hoofd ging eindelijk de wekker af. Voor straf mocht ik drie dagen na mijn vertrek uit Split opnieuw 24 uur vliegen om thuis tot bezinning te komen. Maar zelfs in mijn vaderland werd ik uitgelachen.

,,Dat deed pijn, omdat ik als speler én als Davis-Cupcaptain veel voor Kroatië betekende. Vervuld van trots droeg ik de Kroatische vlag tijdens de Spelen van Barcelona; ik had meer respect verwacht. Daarom besloot ik mezelf na die afschuwelijke partij in Melbourne niet langer te vernederen. Sindsdien gaat het bergopwaarts. Ik bereikte de finale van een Challenger en langzaam krijg ik het gevoel dat de oude Goran nog bestaat. Ik ben trots dat ik de afdaling naar de eerste divisie van het internationale tennis hebben kunnen opbrengen. Dit seizoen zullen mijn tegenstanders weer moeten zweten om me te verslaan, ik geef niks meer cadeau.''

Het dieptepunt had Ivanisevic eind vorig jaar al bereikt op het ATP-toernooi in Brighton. Hij moest zijn partij tegen de Koreaan Taik-Lee opgeven, omdat hij geen rackets meer had. ,,Ik deed weer iets wat niemand eerder had gedaan en wat niemand na mij ooit zal overkomen'', zegt Ivanisevic lachend. ,,Ik arriveerde in Brighton met één racket, omdat ik ervan overtuigd was dat ik in de eerste ronde zou verliezen. Tot mijn verbazing vond ik mezelf terug in de tweede ronde. Ik kon nog twee rackets bemachtigen, maar die heb ik kapot geslagen in de partij tegen Taik-Lee. Dieper kon ik niet zinken. Ik stond 2-1 achter in de derde set, maar ik had geen racket meer om te serveren.

,,Die Koreaan begreep er niets van, hij dacht dat ik een geintje maakte. Hoofdscheidsrechter Alan Mills kwam de baan op en geloofde zijn ogen niet. Hij vroeg me: `wat zeg ik tegen het publiek?' Ik antwoordde hem dat hij met twintig jaar ervaring als arbiter wel iets kon verzinnen. En dus vertelde Mills dat de heer Ivanisevic wegens een gebrek aan materiaal niet verder kon spelen. De toeschouwers lachten zich kapot, maar ik schaamde me diep. Ook nu werd ik gestraft voor deze belachelijke actie, omdat ik nog moest dubbelen. In Londen werd nog een racket voor me gevonden en met de staart tussen mijn benen ben ik de baan weer opgegaan. Bewust heb ik mezelf nog eens gemarteld, als een vorm van boetedoening.''

Elk moment kan Ivanisevic ontsporen, de zelfdestructie ligt altijd op de loer. ,,Er hoeft maar een dag perfect te verlopen of ik ben onbewust op zoek naar tegenslag. Ik vertelde ooit in Rotterdam dat ik me onoverwinnelijk waande na vier toernooizeges. Mijn rechterarm wilde winnen, mijn linkerarm droeg me op te verliezen. Ik zou er nu veel voor over hebben om met dat dilemma te worstelen. Ik ben ouder geworden, ik heb mezelf meer in de hand. Maar op elk moment kan kortsluiting in mijn hoofd ontstaan. Daarom kijken de mensen zo graag naar me. Ze weten nooit wat ze kunnen verwachten, ik weet het zelf ook niet. Met mij kunnen de gekste dingen gebeuren. Wat kan ik er aan doen dat een meisje mij tijdens de US Open handboeien en bodypaint laat bezorgen om daar samen leuke dingen mee te doen? Blijkbaar moet het mij overkomen.''

Vader Ivanisevic heeft zich allang verzoend met de kronkels in de ziel van zijn zoon. De grootste supporter van het tennisfenomeen riskeert zelfs zijn gezondheid door nog één keer naar Wimbledon te komen. ,,Mijn vader moet niet te vaak komen kijken'', zegt Goran, glimlachend. ,,Hij heeft last van zijn hart en dan is het niet verstandig mijn partijen te volgen.'' Volgende week sjokt Zredan Ivanisevic vermoedelijk weer hoofdschuddend door de catacomben op Wimbledon, terwijl hij in gebrekkig Engels uitroept: `My son, crazy in his head'. Goran kan het niet ontkennen. ,,Mijn leven is een opeenstapeling van gemiste kansen. Ik heb veel fouten gemaakt, maar ik probeer er van te leren.''

En, op cynische toon: ,,Misschien was mijn geboorte al een vergissing. Mijn vader zal zich menigmaal hebben afgevraagd wat voor zoon hij op de wereld heeft gezet als hij me weer eens uit mijn dak zag gaan op de tennisbaan. Ik was een bijzonder kind. Ik speelde als jochie de halve finales van de Europese kampioenschappen tegen de Nederlander Paul Dogger. Ik won de eerste set met 6-0 en verloor de tweede met 6-1. Ik weet niet wat er met me gebeurde, maar even later werd ik door de scheidsrechter het toernooi uitgeschopt. Sindsdien is het niet meer goed gekomen.''

Nooit zal Ivanisevic met zichzelf in het reine komen, vermoedt hij. Zijn ware identiteit gaat schuil achter talloze vermommingen. ,,Ik voer dagelijks lange gesprekken met mezelf om de echte Goran te ontdekken. Ik kan lachen met die andere Goran en soms laat hij me huilen. Het zijn vermoeiende confrontaties. Ik heb ook diverse sportpsychologen geconsulteerd. Maar die konden me niet helpen. Mijn ziel is een interessant object voor de wetenschap. Ik weet zeker dat menig professor ook graag mijn schedel zou willen lichten. Maar de man die mijn hersens kan doorgronden, verdient de Nobelprijs.''