Aids: het ergste moet nog komen 2

,,Aids is niet langer een onoplosbaar probleem, maar een uitdaging', zegt Jacob Sesinyi van de diamantfirma Debswana die sinds maart alle seropositieve werknemers aidsremmers verstrekt. De omvang van de ziekte bracht het voortbestaan van het bedrijf in gevaar, ,,dus hadden we geen keus meer'. Dat geldt voor heel Botswana, waar veertig procent van de seksueel actieve bevolking is besmet. De levensverwachting is de afgelopen tien jaar al gedaald van 70 naar 39 jaar. ,,Als we niets doen, sterven we uit', zei president Festus Mogae.

De president laat het daar niet op aankomen. Aansluitend bij het initiatief van diamantbedrijf Debswana heeft hij alle besmette burgers nog dit jaar gratis aidsremmers en behandeling in het vooruitzicht gesteld. Festus Mogae wordt daarbij geholpen door de scherpe prijsdaling van anti-retrovirale middelen, die een volledige behandeling (ongeveer 500 dollar per patiënt per jaar) betaalbaar hebben gemaakt. Botswana is het eerste land in de zwaar door aids getroffen regio zuidelijk Afrika waar de regering kiest voor een frontale medicinale aanpak van de epidemie.

Het initiatief staat niet op zich. Het farmaceutisch concern Merck en de stichting van de Amerikaanse miljardair Bill Gates benaderden vorig jaar Zuid-Afrika (vijf miljoen dragers van het virus) met een volledig betaald medicijnplan, begeleid door de Harvard-universiteit. Maar Pretoria moest er niets van hebben. De regering-Mbeki vindt, ook nu nog, dat eerst de oorzaak van aids moet worden gevonden en die ligt volgens Mbeki niet per se bij het hiv-virus. Daarop wendde de Bill and Melinda Gates Foundation zich tot Botswana, dat meteen toehapte.

Op het onlangs gehouden World Economic Forum in Durban kwamen veel deskundigen tot de conclusie dat medicijnen niet de enige oplossing zijn, maar wel een enorme positieve invloed kunnen hebben. UNAIDS, de instelling van de Verenigde Naties voor aidsbestrijding, stelt zich op het standpunt dat medicijnen en preventie onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Zodra burgers duidelijk wordt dat behandeling mogelijk is, laten ze zich makkelijker testen waardoor stigmatisering en ontkenning sterk kunnen verminderen.

Brian Brink, vice-voorzitter van het Zuid-Afrikaanse bedrijf Anglo American zei op het forum: ,,Terugkijkend op 15 jaar aids-bestrijding moet je tot de conclusie komen dat we hebben gefaald in het tot staan brengen van de epidemie. We moeten nu iets vinden dat de komende vijftien jaar wel werkt en ik denk dat effectieve behandeling het antwoord is.'

Een nieuwe aanpak heeft in Botswana kans van slagen. Het land heeft een kleine bevolking (1,6 miljoen) en bevindt zich in een relatief luxe economische positie. De diamantmijnen hebben het land in dertig jaar tot een van de rijkste van het continent gemaakt. Het gemiddeld inkomen per hoofd bedroeg vorig jaar van 3.500 dollar. Oorlog, etnische twisten en corruptie, die elders welig tieren, zijn in Botswana afwezig. De gezondheidszorg staat op hoog peil, het water is schoon en iedereen kan zich een dagelijkse maaltijd permitteren. Allemaal voorwaarden voor een succesvolle anti-retrovirale behandeling. Alleen voorlichting over aidspreventie had te weinig effect.