Vernielingsdrift

Een van de dingen die een oude stad als Rome zo aantrekkelijk maakt is het hergebruik van gebouwen. Een bekend voorbeeld is het Piazza Navona, dat eens een stadion was, maar nu een door kerken en andere gebouwen omzoomd plein is. Ook anonieme gebouwen dragen in Rome vaak de sporen van de tijd. Wie door de nauwe straatjes loopt, stuit bijvoorbeeld nog herhaaldelijk op zuilen uit de Romeinse tijd, die zijn verwerkt in puien van later datum.

Het gemeentebestuur van Den Haag verafschuwt al tientallen jaren steden als Rome. Het bombardement, waardoor Den Haag in 1944 werd getroffen, werd na de oorlog verheven tot stedenbouwkundig beginsel. Rigoureus werden oude stukken stad afgebroken om plaats te maken voor ministeries en andere kantoorkolossen.

Ook het dinsdag gepresenteerde ontwerp van de Amerikaanse architect Richard Meier getuigt weer van de grote vernieuwings- en vernielingsdrift van het Haagse stadsbestuur. Niet alleen moeten de 336 woningen van de pas vijftien jaar oude Zwarte Madonna plaats maken voor de acht slanke torens van Meier, maar ook het ontwerp voor de zogenaamde JuBi-kavel, waaraan de huidige Rijksbouwmeester Jo Coenen jarenlang heeft gewerkt, is nu van de baan.

Te oordelen naar de `artist's impressions' die Meier van zijn torens heeft laten maken, is het ontwerp precies geworden wat van de architect van het hagelwitte Haagse stadhuis kon worden verwacht. De torens, die in hoogte variëren van 90 tot 130 meter, zijn in de modernistische stijl die Meier nu al een jaar of veertig consequent gebruikt. Ze zijn geplaatst op wat architecten een `plint' noemen. De plint vormt een min of meer doorlopende gevel van ongeveer twintig meter hoogte die moet zorgen voor een beetje ouderwetse stedelijkheid.

Er vallen allerlei bezwaren te verzinnen tegen de torens. Zo vloekt Meiers neomodernisme sterk met de naburige Resident, de neo-traditionalistische wijk van Rob Krier. Hierdoor wordt het centrum van Den Haag nog fragmentarischer dan het al is. Maar het ergste is nog dat met Meiers plannen Den Haag weer de kans laat lopen om van Den Haag een `gelaagde' stad te maken. Coenens ontwerp voorzag in een ingenieus hergebruik van de nu onaantrekkelijke gebouwen van de ministeries van justitie en binnenlandse zaken. En voor de Zwarte Madonna ontvouwde een Haagse projectontwikkelaar vorige week een aantrekkelijk plan om bovenop het strenge gebouw 75 stalen penthouses en daktuinen te bouwen, ongeveer zoals in Rome op het antieke theater van Marcellus woningen zijn gebouwd. Maar voor Meiers torens worden zowel de Zwarte Madonna als de ministeries van Justitie tot de grond toe afgebroken, zodat ook dit stuk Den Haag voorlopig niets van het oude Rome zal krijgen.