Ontwapenend stuk chagrijn

Carroll O'Connor, de acteur die Archie Bunker tot leven bracht, is gisteren op 76-jarige leeftijd na een hartaanval overleden. Hij was al enige tijd ziek. Acht jaar lang speelde hij de hoofdrol in de Amerikaanse tv-serie All in the family, die in de jaren zeventig ook in Nederland een groot succes werd. Door hem groeide Archie Bunker uit tot de belichaming van de bekrompen belastingbetaler, die in een veranderende wereld hardnekkig bleef vasthouden aan zijn vooroordelen – hoewel hij zich tenslotte steeds weer moest schikken in het onvermijdelijke.

Zelf was Carroll O'Connor het tegendeel van de anti-held die hij speelde. Hij groeide op in een gegoede omgeving in New York City; zijn vader was jurist en zijn moeder lerares en zijn beide broers werden arts. De vriendenkring van zijn ruimdenkende ouders omvatte heel wat minderheden die Archie later zou minachten. Zijn vader had dan ook gemengde gevoelens over diens populariteit; hij zag Carroll niet graag in de rol van zo'n lowbrow-man.

O'Connor werkte al ruim twintig jaar als bijrolacteur in films, tv-series en toneelvoorstellingen, toen producer Norman Lear in hem de ideale Archie Bunker zag. All in the family was een baanbrekende serie. Terwijl er destijds in het gemiddelde tv-gezinnetje zelden een wolkje aan de lucht was, streefde Lear naar realisme. Archie moest een verongelijkte reactionair zijn, die tot zijn chagrijn een schoonzoon kreeg van Poolse afkomst die sociologie studeerde. En in elke aflevering moest hij door de mand vallen. Maar bij de start, in 1971, werd de serie zwaar bekritiseerd. Het behoudende deel van de natie voelde zich voor gek gezet, terwijl de progressieve goegemeente vreesde dat de dubbele bodem niet zou worden doorzien. Diezelfde kritiek barstte los toen de VPRO de serie hier ging uitzenden.

All in the family was gebaseerd op de Engelse serie Till death us do part van Johnny Speight, waarin de hoofdpersoon zich uitgesproken onaangenaam gedroeg. Carroll O'Connor wist Archie echter ook ontwapenend te maken – zelfs als hij zijn schoonzoon voor meathead uitmaakte. Maar toen de angel allengs minder ging steken, werd de serie stopgezet. O'Connor maakte vanaf 1988 een verrassende comeback in de politieserie In the heat of the night, als een zorgelijke politiechef voor wie de misdaad een maatschappelijk probleem was. Een man met een veel bredere blik dan Archie Bunker, net als hij zelf.