`Nederland zit vól Veermannen'

Het rapport dat de commissie-Alders gisteren uitbracht over de nieuwjaarsbrand in Volendam leest als een filmscenario. Het beschrijft van minuut tot minuut wat er is gebeurd. ,,Het duurde lang voordat ik begreep dat daar een geweldige behoefte aan was'', zegt Hans Alders.

De vader van Tom Keizer: ,,Ik zette mijn zoon, die vindt dat hij érg mooi haar heeft, zelf af bij 't Hemeltje. Stijf tegen de voordeur, zodat dat haar vooral niet in de war ging.''

Alleen al om zo'n zin vind je het niet erg dat het rapport van de commissie-Alders over de cafébrand in Volendam 512 pagina's dik is. En dat is dan nog zónder de samenvatting, zónder de deelonderzoeken A en B, en zónder de vier rapporten van de rijksinspecties. Nu even niet denken aan de afschuwelijke reden waarom het rapport is geschreven. Die 512 pagina's van Alders lezen als een filmscenario.

Toms vader wist dat 't Hemeltje gevaarlijk was. Hij had het zelf gezegd toen hij er een keer was gaan kijken: als hier iets gebeurt, is de ramp niet te overzien. Hij bracht zijn zoon er toch heen op oudejaarsavond, kort voordat de sterretjes werden aangestoken en de kerstversiering in de brand vloog. Toms vader: ,,We hebben niets gedaan, helemaal niets, niets, niets. () Gedogen gaat hier verder. Je kent mekaar allemaal verschrikkelijk goed, bent familie van elkaar.''

Van minuut tot minuut, soms van seconde tot seconde, heeft de commissie-Alders beschreven wat er in de nieuwjaarsnacht in 't Hemeltje gebeurd is. ,,Het duurde lang voordat ik begreep dat daar een geweldige behoefte aan was'', zei Alders zelf gisteren na de presentatie van het rapport. Gelukkig dat hij het toch begreep. Van de vuurwerkramp in Enschede zijn foto's en filmbeelden. Van de brand in 't Hemeltje was níets. Maar nu is er een verhaal – over de stilte nadat het vuur gedoofd was, over de paniek daarna, over de kou buiten, over de mensen die `donkere gedaanten' over de dijk zien lopen en pas daarna begrijpen dat het zwartgeblakerde kinderen zijn. En er is een filmpje van TNO dat laat zien hoe één vonkje van een plafond vol droge kersttakken een hel kan maken.

Advies aan de mensen die het rapport gaan lezen: begin met deze hoofdstukken. Daarna lees je zonder gapen de voorgeschiedenis. Hoe de landelijke regels voor brandveiligheid tot stand kwamen, maar in Volendam nooit werden uitgevoerd. Hoe professioneel rampenplannen eruit horen te zien en hoe klunzig ze in de praktijk meestal zijn.

Geen nieuwe regels, zei Alders gisteren bij de presentatie. We hebben alles al geregeld. ,,Laten we nu in vredesnaam gaan uitvoeren wat we allang met elkaar hebben afgesproken.'' Maar waarom doen we dat dan niet? ,,Omdat we altijd denken dat het wel zal loslopen, ons overkomt niks'', zei Alders na afloop. ,,En als er toch wat gebeurt, denken we, dan fiksen we het wel weer.''

En dat is nog waar ook. Voor brand is Nederland, na Zwitserland, het veiligste land op aarde. De commissie Alders heeft het laten uitzoeken. Tachtig doden per jaar, en dan nog meestal door roken in bed of ander `onveilig gedrag'. Al dat eindeloze overleggen en praten in Nederland – nog een reden, zegt Alders, waarom we veel afspreken maar weinig dóen – levert blijkbaar ook voordelen op. ,,Die polder functioneert wel'', zegt Alders. Hij heeft dat bij het schrijven van het rapport zelf kunnen meemaken. Zíjn commissie had van het ministerie van Binnenlandse Zaken de opdracht gekregen om het onderzoek naar de cafébrand te doen. Maar de Inspecties (voor de Brandweerzorg, de Gezondheidszorg, enzovoort) moesten `onder eigen verantwoordelijkheid' materiaal aandragen. Je ziet het voor je: eindeloos gezeur over wie wat moet doen of juist níet moet doen. Volgende keer niet weer zo, schrijft de commissie-Alders. Maar kijk wat een mooi rapport het geworden is.

Dat praten en overleggen in Nederland moet vooral zo blijven, zegt Alders. Maar daarnaast moeten we elkaar ook durven controleren. En als er dan iets niet klopt, boos worden. Maatregelen!

De vader van Tom Keizer: ,,Het past ons nu niet om Veerman alle schuld te geven. Volendam, nee, Nederland zit vól Veermannen. Alleen bij déze heeft het noodlot toegslagen, omdat én de nooduitgang én de versiering én de vergunningen én de te jeugdige leeftijd én het impregneerverhaal.... We hebben er allemaal aan bijgedragen.''