Een schoongepoetst waaks hondje

Hij kijkt even omhoog, niet geschrokken maar waaks, dit hondje van marmer. Hij ligt aan de voeten van zijn baas, prins Willem van Oranje. Het lijkt of zijn baas, ook in marmer, ligt te slapen. In keurige slaapkleren en met een mutsje op. Maar misschien is hij ook wel dood, de prins. Dat is waarschijnlijker, want dit beeld, met het hondje, is onderdeel van het grafbeeld van prins Willem van Oranje, dat in de Nieuwe Kerk in Delft staat. Het is tussen 1614 en 1622 gemaakt door de Amsterdamse beeldhouwer Hendrick de Keyser. Dat was een heel knappe beeldhouwer. Want de prins ziet er uit alsof hij zo wakker kan worden, en het hondje kijkt heel levendig even op. Alsof hij zo gerustgesteld - goed volk- zijn ogen weer sluit. Dat kan niet iedereen zo maar uit marmer hakken.

Er zijn veel verhalen over dat hondje. Het zou het hondje zijn dat blaffend gewaarschuwd zou hebben toen de huurmoordenaar Balthasar Gerards, namens de Spaanse koning, prins Willem van Oranje doodschoot in Delft in 1584. Of het zou het hondje van de prins zijn, die toen zijn baasje doodgeschoten was, aan zijn voeten bleef liggen, en niet meer wilde eten en drinken, tot hij zelf ook dood ging. Dat zijn aardige verhalen, maar onzin, zegt de beeldendeskundige Frits Scholten van het Rijksmuseum Amsterdam. Hij heeft met veel mensen de afgelopen jaren het grote grafbeeld schoongemaakt. ,,De hond is door de beeldhouwer gebruikt als symbool van trouw'', zegt hij. ,,Die verhalen over het hondje zijn er pas later bij bedacht.''

Willem van Oranje bleef trouw aan Nederland, en liep niet over naar zijn baas, de koning van Spanje. Die had toen een heel groot rijk, en wilde ook in Nederland de baas zijn. Zo wilde koning Filips iedereen die niet katholiek was het liefst de kop afhakken. Dat wilden de Nederlanders niet, en de prins verjoeg met zijn medestanders de Spaanse soldaten. Ons volkslied gaat over dezelfde Willem van Oranje (en Nassaue) en die opstand tegen de Spaanse koning. In de tweede regel zingen ze altijd dat hij, Wilhelmus, het vaderland (Nederland) trouw blijft tot in de dood (`doet' zingen ze in oud-Nederlands). Die trouw, die wordt in het beeld door het hondje uitgebeeld, omdat honden zulke trouwe beesten zijn.