Drie kandidaten voor F-16

Het aantal kandidaten voor de opvolger van het F-16 gevechtsvliegtuig is teruggebracht tot drie, vertelde staatssecretaris H. van Hoof bij de luchtshow in Parijs. Een tussenstand in de strijd om een order van 12 miljard.

Staatssecretaris H. van Hoof van Defensie heeft op de Parijse luchtvaartbeurs van Le Bourget de lijst met kandidaten voor de opvolging van de F-16 drastisch verkleind. ,,Van de wagen gevallen'' zijn de splinternieuwe F-16's, opgewaardeerde huidige toestellen en de Amerikaanse Super Hornet.

De selectie voor de ongeveer honderd nieuwe toestellen voor de luchtmacht heette nog voorlopig, omdat de Kamer nog niet officieel was ingelicht, maar ook de Zweedse Saab Gripen zal ,,de eindstreep niet halen''. Blijven over: de Franse Dassault Rafale, de Brits-Duits-Spaans-Italiaanse Eurofighter Typhoon en de Amerikaanse Joint Strike Fighter, JSF.

Veel ruimte voor een overwinningsroes is er volgens Van Hoof voor deze resterende kandidaten echter niet. Terwijl deelname van de Nederlandse industrie aan de ontwikkeling en bouw van de nieuwe toestellen een belangrijk criterium is, munten de offertes uit in vaagheid. Een recent bezoek aan de JSF-fabrikanten Boeing en Lockheed Martin, beide gegadigden voor de bouw van de JSF, resulteerde in ,,meer onzekerheden'' bij afscheid dan bij aankomst. We hebben niks aan al die possibilities, stelt Van Hoof, ,,we willen concrete getallen''. Hetzelfde geldt voor Dassault en Eurofighter. Toch verloopt de selectie naar wens: ,,Het is weer bewezen: competitie is effectief.''

Nog even de feiten: de Nederlandse F-16 moet vanaf 2010 worden vervangen. Daarmee is naar schatting een bedrag gemoeid van zo'n 12 miljard gulden. De mogelijkheid bestaat pas tegen die tijd vliegtuigen `van de plank' te kopen, maar dat zou de Nederlandse industrie weinig kans geven om deel te nemen aan de ontwikkeling van hoogwaardige luchtvaarttechnologie – en een graantje mee te pikken. De Verenigde Staten verwachten dat Nederland ergens in de herfst 750 miljoen dollar investeert in de zogeheten EMD-ontwikkelingsfase van de JSF. De VS hebben zich ook voorgenomen dan de bouwer aan te wijzen en zich aan de ontwikkelingsfase te committeren.

De Amerikaanse aanbiedingen klinken aanlokkelijk. Van de JSF zouden de komende halve eeuw meer dan vijfduizend stuks kunnen worden gefabriceerd. Dat zijn aantallen waar de andere overgebleven kanshebbers slechts van kunnen dromen. De Nederlandse industrie heeft al enkele lucratieve contracten op zak. Volgens Bob Cea, topman van de Amerikaanse straalmotorenfabrikant Pratt & Whitney zou er alleen al in deze sector 5 miljard gulden zijn te verdienen. Maar het concrete probleem van de kosten – zo is de stuksprijs met de hoge dollar niet aantrekkelijker geworden – en de vaagheid van de baten, lijken de JSF nu parten te spelen. Bovendien: of de VS wel voor de JSF kiezen is met het nieuwe beleid ten aanzien van defensieaankopen niet waarschijnlijker geworden.

Uitstel van de Nederlandse beslissing hangt in ieder geval in de lucht. Van Hoof: ,,Ik heb tegen de Amerikanen gezegd dat als zij op 1 oktober een besluit nemen dat ik dat niet op 2 oktober ook al kan doen.''

Niet verbazingwekkend mikken de twee andere kandidaten – beide energiek aanwezig op Le Bourget – op uitstel. Zo komen de parlementsverkiezingen van mei 2002 wel erg dichtbij wanneer de Amerikanen de deadline van `herfst' overschrijden. Een uitgave van 12 miljard gulden is politiek niet verwaarloosbaar te noemen.

,,Waarom nu al beslissen?'' zegt Mike Rudd, campagneleider van Eurofighter. De Europese defensieonderneming heeft in een eerder stadium van onderhandelingen een volledig partnerschap binnen het consortium aangeboden. Ook Dassault liet zich niet onbetuigd.

JSF heeft intussen de `toegangsprijs' voor de EMD-fase al verlaagd. Eurofighter antwoordde onder andere met een bod om Nederlandse deelname in Airbus – waarover Eurofighter indirect zeggenschap heeft – substantieel te vergroten. Bovendien garandeert Eurofighter dat, in tegenstelling tot de Amerikanen, Eurofighter de Nederlandse industrie direct aan werk kan helpen. Rudd: ,,Als Nederland besluit de JSF te kopen, komt er toch pas in 2010 geld in het laatje.'' Dassault komt in augustus met een aantrekkelijker aanbod.

Er lijkt tijd genoeg voor. Want Van Hoof houdt voorlopig alle opties open: ,,Het blijft goed mogelijk dat we alsnog van de plank kopen.''