Theetijd in Nederland

Net als in de tijd van koningin Victoria is de high tea anno 2001 een populair tijdverdrijf voor dames. Nieuw is dat de hype ook in Nederland toeslaat. All the way met sandwiches, muffins en scones met clotted cream.

Op een steenworp afstand van waar zich ooit de bakermat van het gereformeerde geloof bevond – het Groningse dorpje Ulrum – is de voormalige vrijgemaakt gereformeerde kerk in 1990 omgedoopt tot theeparadijs. Een museum, een schenkerij en een winkel, samen de Theefabriek te Houwerzijl. Of het bij het gereformeerde volksdeel goed gevallen is, deze verandering, willen we dan ook weten. De bediening vermoedt van niet. ,,Hoewel de kerk niet meer onderhouden kon worden, en er dus wel iets moest gebeuren.''

Het doet er ook niet toe. Wij komen voor een high tea. Op het meest romantische plekje van Nederland: in de torenkamer van dit voorheen zo godvruchtige huis. High boven alles verheven. Een piepklein kamertje is het – erg wuft waren de gereformeerden en dus ook hun torens niet – maar wat is het er knus. Acht ramen rondom bieden uitzicht op de Groninger ommelanden: Zoutkamp, Leens, Ulrum, Oldehove. En als het helder is, valt ook de Martinitoren zelf te zien. Een verrekijker hangt al voor ons klaar.

Drie uur zullen we doorbrengen in dit paarsgeschilderde hokje met eigen muziekkeus (we proberen Ede Staal, een rasgrunniger). Want een high tea, weten ze in Houwerzijl, hoort veel meer te zijn dan a hot cup o' the bud. Drie soorten thee (géén melk) en vijf gangen serveert onze Renny `de hele middag tot uw dienst' dan ook, van sandwiches en toast, via hartige muffins naar scones, tot cake en fruit.

Veel romantische stellen huren de gereformeerde torenkamer, lezen we in het gastenboek, maar ver onder ons, op het terras, theeën voornamelijk vrouwenstellen en damesclubs (ah, ze zwaaien naar ons). Zij zijn geen uitzondering: het buiten de deur ter thee gaan is in. Vooral onder dames.

Talloze vriendinnenclubs gaan all the way met sandwiches, scones met clotted cream, cakes, crumpets, en bonbons.

`Wij krijgen hier bijna uitslúitend vrouwen over de vloer', zegt Marilyn Parkinson van Greenwoods (een populair Amsterdams tea-adres waar ze alles zelf bakken) met zwaar Engels accent. ,,Jonge meiden van in de twintig, vaak niet uit Amsterdam, maar ook veel veertig-plussers. Mannen high tea-en niet. Behalve als ze gay zijn.'' Ook de Tea Traveller uit Wassenaar, die in Engels ruitpak complete teas bezorgt met zijn Morris-bestel, heeft veel dames als klant. ,,Vaak vrijgezellenparty's, maar ook hele bijzondere. De ene dag sta je een tea te verzorgen voor ambassadeursvrouwen in het Kabinet der Koningin, onder toeziend oog van de koninklijke staf, en de volgende kom je bij een excentrieke dame met een papegaai op haar schouder, in een vervallen landhuis waar de duiven doorheen vliegen.''

,,High tea is eigenlijk het juiste woord niet'', zegt Franken terwijl hij het Wedgwood servies uitpakt, de oven aandoet en het theewater opzet. ,,De Engelsen noemen dit afternoon tea.'' De high tea was gewoon een avondboterham. In Schotland deden de arbeiders zich na het werk tegoed aan thee, brood, ham, kaas en fruitcake. Staand aan een hoge tafel of bar (vandaar de naam). Franken: ,,De afternoon tea ontstond rond 1840. Hertogin Anna van Bedford had tussen lunch en diner last van een knorrend maagje, en liet daarom rond de klok van vier thee, sandwiches en cake op haar kamer brengen.''

De gewoonte werd snel overgenomen en groeide uit tot een sociaal evenement waarbij ook sherry en wijn werd geschonken, en gedanst werd. In Nederland sloeg de gewoonte van thee met veel lekkers ernaast – eating tea zeggen de Britten ook – niet aan. Een theenatie bij uitstek waren we – volgens het standaardwerk `All about tea' uit 1935 nog Europees nr. 1 –, maar geen thee-eters. Wíj aten er een Mariakaakje bij. Of desnoods twee.

Dat is nu anders. Wat drinken betreft staan we niet meer bovenaan: in 1999 nuttigden we gemiddeld 2 kopjes per dag, tegen de Ieren en de Engelsen respectievelijk 4 en 3,2 cuppa's. Maar eten doen we des te meer. De high teas zijn niet aan te slepen. Als paddestoelen schieten de tearooms uit de grond. En opvallender: je kunt de high teas letterlijk overal gebruiken. Vaak buiten – utterly British indeed. In de Levenstuinen van Groot Hontschoten in Teuge (een spirituele tea, vermoedelijk), op een rondvaartboot in de Amsterdamse grachten, aan de Kralingse Plas, of in de tuin bij Something Else in Zalk, waar voor doe-het-zelvers ook een cursus scones en taarten bakken (vanaf september) wordt georganiseerd. De Tea Traveller brengt ze zelfs in de tram, of op een klein bootje.

In de Meijetuin bij Nieuwkoop probeer ik een buiten-tea. Na een wandeling door de tien modeltuinen om het theehuis knort het tenslotte. Op de tafels staan overal etagières met restanten van copieuze teas. Ik kan de verleiding bijna niet weerstaan, maar houd het bij een zelf aangeschaft stuk citroentaart. Héérlijk. Wel een minpuntje van de Meijetuin is het theezakje en de counter met selfservice. Dat zou All about tea nooit goed hebben gevonden. Hoewel. Tea Traveller Marcel Franken weet echt hoe het hoort en híj zegt dat het snobisme is om te zweren bij los: ,,Je hebt slechte losse-, en goede zakjes-thee.'' Maar in zijn zeer uitgebreide tea for two – compleet met Indiase hapjes, lemon merengue pie, quiche, en verse aardbeien – zit toch blaadjesthee. Te drinken met, of zonder melk. ,,En natuurlijk van bronwater gezet.''

Als hij weg is, roeren we tevreden in zijn thee. En overzien de stapels voedsel die hij heeft achtergelaten. ,,Een oase van rust creëren, dat is eigenlijk mijn missie'', had Franken nog gezegd. Dat gaat hem lukken.

De eerstkomende uren zijn we helemaal zoet.