OPHAALSYSTEMEN

Wat moeten we doen met het huisvuil? Met die vraag worstelt vrijwel elke gemeente in Nederland al jaren. Wordt het aan de inwoners zelf gevraagd, dan zullen deze antwoorden dat ze er vooral prijs op stellen dat het huisvuil zo snel mogelijk wordt opgehaald en dat zij van hun kant hiervoor niet al te veel inspanning willen leveren. Maar – zo wordt in veel gemeenten gedacht – wanneer het de mensen te gemakkelijk wordt gemaakt, zullen ze alleen maar meer huisvuil produceren, waardoor het milieu steeds zwaarder wordt belast. Om die reden pogen veel gemeenten het volume aan huisvuil te beperken; met wisselend succes, zo blijkt uit de vele onderzoeken die de laatste tien jaar op dit terrein zijn gedaan.

Diftar

De gemeente Oostzaan had negen jaar geleden de primeur van de gedifferentieerde tarieven (`diftar' in het jargon) voor het ophalen van huisvuil. In dat systeem, dat inmiddels toepassing heeft gevonden in ongeveer een kwart van de Nederlandse gemeenten, wordt van alle particuliere huishoudens bijgehouden hoeveel huisvuil wordt aangeboden (via een weegsysteem of via een elektronische chip in de vuilniscontainer). Op basis daarvan wordt vastgesteld hoe groot de financiële bijdrage is die het huishouden moet betalen.

Dure vuilniszakken

Wanneer burgers moeten betalen voor het wegwerken van hun eigen huisvuil, gaan ze vanzelf het aanbod beperken – dat is ook de gedachte achter het systeem waarbij huisvuil alleen wordt meegenomen als het is verpakt in speciale vuilniszakken. Die vuilniszakken kunnen meestal alleen worden gekocht op een beperkt aantal plaatsen en kosten veelal rond de tweeëneenhalve gulden.

Rolcontainers en biobakken

Dit systeem, met eigen bakken per huishouden, wordt vooral in gemeenten met laagbouw veel toegepast. Voorwaarde is namelijk dat iedereen de rolcontainers op eigen terrein (veelal de tuin) moet kunnen plaatsen. Sinds een aantal jaren heeft vrijwel ieder huishouden met een rolcontainer ook de beschikking gekregen over een zogeheten biobak – de bedoeling is dat het organisch afval hierin wordt gegooid en dat de rolcontainer alleen wordt gebruikt voor `restafval'. In veel gemeenten wordt gecontroleerd of de biobak wel echt alleen wordt gebruikt voor gft-afval. Zo niet, dan wordt de bak niet geleegd en volgt er soms zelfs een boete.

Halverwege de jaren negentig maakten politici in Den Haag zich ernstig zorgen over de gezondheidsrisico's van biobakken – daar is sindsdien niet veel meer van gehoord. Wel klagen veel mensen over de stank die de bakken met name in de zomer verspreiden. In de meeste gemeenten wordt de biobak maar eens per twee weken opgehaald. Er zijn bedrijven die tegen betaling regelmatig de biobak willen komen schoonmaken.

Publieke containers

In buurten waar individuele rolcontainers niet mogelijk zijn, wordt meestal gewerkt met een systeem waarbij iedereen zijn eigen vuilniszakken in een publieke container gooit. In de beginjaren waren dat meestal bovengrondse containers, maar omdat deze vaak het straatbeeld verstoren en bovendien in de zomer veel geuroverlast geven, kiezen steeds meer gemeenten ervoor om ondergrondse containers te plaatsen.

Voordeel voor de vuilnismannen is, dat het werk hierdoor veel minder arbeidsintensief wordt. In plaats van zelf de vuilniszakken in de wagens te moeten gooien, wordt nu de hele container met behulp van een kraan in de wagen geleegd. Burgers zijn vaak minder tevreden over de containers: het sjouwen met zakken vindt men vervelend en bovendien is een veelgehoorde klacht dat de containers te weinig geleegd worden. De meeste mensen hebben geen zin om de zakken weer mee naar huis te nemen, waardoor rond sommige containers het huisvuil snel groeit.

Afvaltoerisme

Een term die in de jaren negentig zijn intrede heeft gedaan – en een direct gevolg van het aanmerkelijk strengere beleid van gemeenten ten aanzien van het huisvuil. Zo zijn er gemeenten waar de rolcontainers met huisvuil niet worden geleegd als ze te vol zijn. Stiekem huisvuil onder het grasmaaisel verstoppen in de biobak is geen oplossing: in het beste geval wordt de biobak niet geleegd, in het ergste geval volgt een flinke boete. Wie te veel afval heeft, kan in sommige plaatsen een extra container aanvragen, maar als dat niet is toegestaan, rest alleen het leuren met afval: bijvoorbeeld door de container van de buren ook te gebruiken of door vuilniszakken achter in de auto te gooien en ergens anders te lozen. Die tactieken worden ook gevolgd door mensen die geen zin hebben om de speciale dure vuilniszakken te kopen of van wie het huisvuil wordt gewogen.