Eurocommissie verdeeld over optreden EdF

De EU-lidstaten liberaliseren hun energiemarkt in eigen tempo. Het overnamebeleid van EdF zorgt daarom voor spanningen, ook tussen de Eurocommissarissen.

Hoe voorkom je dat geïrriteerde EU-lidstaten voor eigen rechter spelen en het staatsbedrijf Electricité de France (EdF) zelf gaan aanpakken, zoals Italië en Spanje deden bij de Franse `aanval' op Montedison en Hidrocantabrico? De Europese Commissie vergaderde er gisteren uren langer over dan gepland. Officieel ging het niet over specifieke gevallen, maar EdF zat in ieders hoofd. De commissarissen Bolkestein (Interne Markt), De Palacio (Energie en Transport) en Monti (Mededinging) traden gisteren samen op voor de pers. De gepresenteerde strategie geeft zelfs ingewijden heel wat stof voor exegese.

Het ongelijke tempo van de liberalisering op de elektriciteitsmarkt Frankrijk doet niet meer dan het verplichte minimum leidt tot forse fricties. Niet alleen tussen Frankrijk en de veertien andere EU-lidstaten, maar ook tussen de Eurocommissarissen. De Spaanse Eurocommissaris De Palacio vindt dat lidstaten via een `gouden' staatsaandeel (Spanje) of beperking van het stemrecht (Italië) EdF mogen weren. Want het kan volgens haar toch niet de bedoeling zijn dat een geprivatiseerde elektriciteitsfirma langs een omweg weer in (buitenlands) staatsbezit komt. Haar collega Bolkestein een even warm voorstander van liberalisering als De Palacio – vreest uitholling van de interne markt met z'n in het Europees Verdrag gegarandeerde vrije kapitaalverkeer. Bolkestein lijkt het pleit op punten te hebben gewonnen. ,,Het is op zichzelf goed waar De Palacio mee bezig is, maar haar juridische bouwwerk is flinterdun'', reageert Europarlementariër Wim van Velzen (CDA).

De Europese Commissie bevestigde dat tegenmaatregelen van overheden het vrije kapitaalverkeer ,,direct noch indirect'' mogen beperken. Tegelijkertijd erkent zij het recht van lidstaten te interveniëren indien een ,,doorslaggevend publiek belang'' in het geding is. In kringen rond De Palacio heet het dat dit een ,,nieuwe marge'' voor lidstaten biedt om handelend tegen EdF op te treden. Maar Bolkestein zei dat het ongelijke tempo van de liberalisering in de elektriciteitssector ,,op zichzelf onvoldoende reden'' voor lidstaten is om het vrije kapitaalverkeer te hinderen. Hij kondigde dan ook aan dat de Europese Commissie zich spoedig over de Spaanse en Italiaanse maatregelen tegen EdF zal buigen. Europarlementariër Van Velzen, die geldt als gezaghebbend expert, meent dat aan de term ,,doorslaggevend publiek belang'' de rechtsbasis ontbreekt.

De Europese Commissie vindt verder dat een lidstaat die bij privatisering controlerend aandeelhouder blijft, wel het aandeelhouderschap van andere publieke bedrijven tijdelijk mag beperken. Dit is niet nieuw. Voor de elektriciteitssector heeft het weinig nut, omdat de meeste lidstaten geen controlerende aandelen meer hebben. Mogelijk dat de door Eurocommissaris Monti aangekondigde mededingingsaanpak effect sorteert. Zo gaat hij onder meer mogelijke illegale staatssteun aan EdF onderzoeken in de kernenergie.

De Europese Commissie dreigt ook gebruik te maken van een bevoegdheid – artikel 86 van het Gemeenschapsverdrag – om zelf direct regelgeving uit te vaardigen voor versnelling van de liberalisering, zodat Frankrijk gedwongen wordt de elektriciteitsmarkt meer te openen.

De Commissie deed dit eind jaren tachtig al eens op de telecommarkt. Maar dit kan alleen als sprake is van handelsverstoringen en strijdigheid met het Gemeenschapsbelang. ,,Ik ben blij dat ik dat inzake EdF niet hoef aan te tonen'', zegt Van Velzen.

De perikelen op de elektriciteitsmarkt zullen waarschijnlijk tot langdurige procedures voor het Europees Hof leiden. Bovendien ligt de kwestie in Frankrijk, waar goedkope (nucleaire) elektriciteit als sociale verworvenheid wordt gezien, politiek zeer gevoelig.

De Europese Commissie gaf gisteren opnieuw de meest logische oplossing: acceptatie van haar plan voor volledige liberalisering in 2005. Maar dan moet Duitsland zijn deels door politieke motieven ingegeven steun aan Frankrijk (Frans-Duitse relatie) opgeven. ,,Duitsland heeft dus een grote verantwoordelijkheid'', onderstreept een medewerker van Energiecommissaris De Palacio.