`Dit stuk gaat ook over de huidige politiek'

Declan Donnellan regisseert Boris Godoenov. Niet de opera van Moessorgski, maar het toneelstuk van Poesjkin. ,,Boris Godoenov - dat klinkt naar log, Russisch gedoe. Maar het is juist een heel scherp, snel en sexy stuk.''

De Russische kranten waren begeesterd. `Een vibrerende happening', meende de Itogi. En de Cultura jubelde: ,,Wie deze productie van Boris Godoenov gezien heeft, kan zich niet anders dan gezegend voelen.'' Nu ging het ook wel om een stuk waarover de Russen geen kwaad woord willen horen, maar het was wél een niet-Rus die het bijna heilige toneelstuk van Poesjkin regisseerde.

De Brit Declan Donnellan maakte een jaar geleden met Russische acteurs in Moskou een verfrissende Boris Godoenov, die nu in het Holland Festival staat. ,,Russische acteurs begrijpen het verschil tussen concentratie en aandacht,'' licht Donnellan toe in de lobby van zijn Amsterdamse hotel. ,,Daarom werk ik ook zo graag met hen samen.''

Donnellan verzamelde beroemde Russische spelers voor zijn Boris Godoenov, afkomstig uit sterk verschillende gezelschappen. In de voorstelling vormen ze een hecht ensemble. ,,Ensemblespel is: elkaar aandacht geven'', zegt Donnellan. Maar hoe geeft hij het ensemble aandacht? Spreekt hij soms Russisch? ,,Ik versta het een beetje, maar ik heb een tolk. Ik kijk naar wat er àchter de taal zit. Woorden maken maar een klein deel uit van de totale communicatie. Wat telt, is het lichaam, de beweging.''

De beweging in Donnellans geheel Russisch gesproken versie van Boris Godoenov vindt plaats op een soort catwalk. Twee verhaalstrengen wervelen op die catwalk door elkaar heen. De ene verhaalstreng is die van de titelheld. Boris Godoenov wordt gekroond en regeert. De tweede verhaalstreng is die van een jonge monnik. Hij geeft zichzelf uit voor Dmitri, de zoon van de pas overleden tsaar, maakt aanspraak op de kroon en hij krijgt hem ook.

Donnellan toont in zijn regie meer belangstelling voor die jonge monnik dan voor Boris. ,,Dat is bij Poesjkin óók zo. In de opera van Moessorgski draait alles om Boris, maar de jonge monnik is interessanter. Hij zet een masker op, en krijgt zo wat hij wil. Maar hij heeft, typisch voor de moderne mens, geen karakter, geen kern.''

De Valse Dmitri wordt verliefd op het meisje Marina, en komt in de problemen. ,,Hij probeert degene te zijn die zij in hem wil zien. Zij zegt: ik houd onvoorwaardelijk van jou, zolang je bent zoals ik wil. Liefde gaat dikwijls op die manier, ook tussen ouders en kinderen. We krijgen onvoorwaardelijke liefde onder de voorwaarde dat we iemand spelen die we niet zijn. Tragisch vind ik dat.''

Toch heeft Donnellan de tragedie niet zwaar aangezet. ,,De dufheid van de titel misleidt. Boris Godoenov: dat klinkt naar log Russisch gedoe. In werkelijkheid is het stuk dat Poesjkin in 1825 als jongeman schreef juist heel scherp, snel, geestig, sexy en subversief.'' Subversief? ,,Identiteit is een heikel thema. We construeren een identiteit om onszelf te beschermen - maar het conflict tussen hoe we onszelf zien en hoe we zijn leidt niet zelden tot zelfmoord. Of, zoals bij de Valse Dmitri, tot macht waarvoor een heel hoge prijs is betaald.''

Al situeert Poesjkin zijn drama aan het eind van de zestiende eeuw, in Donnellans enscenering draagt de macht vlotte maatkostuums. ,,Boris Godoenov is óók een stuk over hedendaagse politiek,'' vindt Donnellan. ,,Zowel in Rusland als in de rest van Europa zitten we met het probleem van manipulatie van de publieke opinie door de media. Wie in een land macht wil verwerven en behouden, móet de publieke opinie manipuleren. Maar wat doet de manipulatie met de manipulator?''

Terwille van media en publieke opinie wordt er in de Boris Godoenov van Declan Donellan uitbundig gedanst. De in 1953 geboren regisseur groeide op met dansen.,,Mijn vader speelde heel vurig piano in een Ierse dansband. Zo ontmoette hij mijn moeder. Wat dat betreft is theater net muziek: het is bedoeld om contact te leggen.''

Poesjkins Boris Godoenov onder regie van Declan Donnellan, t/m 24 juni in de Westergasfabriek, Amsterdam. Inl. (020) 530 7111 of www.holndfstvl.com