Clockwise

Britse humor gaat over onderbroeken of over het menselijk tekort, en misschien komt dat wel op hetzelfde neer. In elk geval is Britse humor dikwijls behalve hilarisch ook aangrijpend. Dat geldt evenzeer voor de film Clockwise uit 1986 met John Cleese in zijn eerste hoofdrol na de tv-serie Fawlty Towers. En hoewel Cleese deze keer gestalte geeft aan de krampachtige headmaster Brian Stimpson, verschilt dit personage weinig van Basil Fawlty - of van de talloze door Angst geplaagde keurige Britten die hij speelde in zijn Monthy Python-periode.

Kort gezegd is Clockwise een cinematografische studie van de Engelse cultuur. Dat betekent dat de film gaat over goede bedoelingen die smoren in misverstanden, over het wankelen tussen peilloze wanhoop en ongegrond optimisme, over de worsteling tussen onverstoorbaarheid en faalangst, over de hardnekkige ontkenning van de realiteit, over klassenhaat en het verlangen bij de elite te behoren, en uiteraard over apparaten die niet werken. Hoofdpersoon Stimpson lijkt de dag van zijn leven te krijgen als hij – obsessief punctueel als immer – zich gereed maakt een sjieke conferentie van schoolhoofden toe te spreken. Maar de perronwachter zegt `right' als Stimpson vraagt of zijn trein links staat, en dat is het begin van één lange achtervolgingsscène om de verloren tijd in te halen.

Hoewel er buitengemeen grappige scènes in Clockwise zitten, kan het script van Michael Frayn niet overal tempo en spanning vasthouden. Toch past de film naadloos in de Britse komische traditie van The Goon Show (met Peter Sellers) uit de jaren vijftig, Beyond The Fringe (met Dudley Moore en Alan Bennett) en A Hard Day's Night (met The Beatles) uit de jaren zestig, en Monthy Python en Fawlty Towers uit de decennia daarna. In essentie gaat het steevast over de mens die verzeilt aan gene zijde van de flinterdunne façade die beschaving heet. Daar dwaalt hij onbegrepen en onbegrijpend rond in de volkomen chaos van de realiteit. Hij kan zich aan niets vastklampen dan zijn stiff upperlip en het wolkje melk in de thee, maar dat is zelden voldoende. Wij lachen: zo grappig is de tragiek van ons bestaan.

Clockwise (Christopher Morahan, GB, 1986), vrijdag, Net5, 20.30-22.15u.