`Bolivariaanse cirkels' schrik van Venezolanen

Hugo Chávez, de ex-couppleger die in 1998 democratisch gekozen president werd, heeft zich inmiddels ontwikkeld tot het grillige enfant terrible onder de staatshoofden in Latijns-Amerika.

Op de drukke promenade naast het neo-classistische, witgepleisterde Capitolino, de zetel van de Nationale Assemblee in de Venezolaanse hoofdstad Caracas, staat een marktkraam met daarachter een stuk of zes studenten. De kraam is behangen met spandoeken over een `constitutionele universiteit' en het belang van educatie voor het volk. De studenten, afkomstig van de Universidad Central de Venezuela, demonstreren voor een `volksuniversiteit', tégen het huidige universitaire systeem dat volgens hen elitair is.

Wat later op dezelfde lokatie: een demonstratie van het boze `Comité van Burgerlijk Verzet' met maskers van doodskoppen en zwarte kruizen. Het zoveelste protest tegen het toegenomen geweld in de Venezolaanse samenleving en tegen het onvermogen van de regering van president Hugo Chávez daar iets tegen te doen. Kranten melden dat alleen al in de hoofdstad Caracas in de eerste vijf maanden van dit jaar ten minste 2.000 mensen door geweld om het leven zijn gekomen. De demonstranten wijten dat aan de passiviteit van de president. `Chávez viajando y el hampa asesinando' (Chávez reist rond terwijl de onderwereld rondmoordt) staat er op de spandoeken.

Ex-paratroeper luitenant-kolonel Chávez leidde in 1992 nog een mislukte militaire staatsgreep, werd volksheld, en bouwde zich in 1998 om van couppleger tot succesvol democratisch presidentskandidaat met beloftes om een eind te maken aan de alomtegenwoordige corruptie, de omverwerping van de bestaande machtsstructuren, en welvaart en veiligheid voor iedereen.

De president heeft zijn beloften grotendeels niet waargemaakt: het land is alleen maar onveiliger geworden en economisch verder achterop geraakt. Internationaal heeft Chávez zich ontwikkeld tot het grillige enfant terrible onder de Latijns-Amerikaanse staatshoofden. Door vriendschapsbetuigingen aan diplomatieke out-laws als Fidel Castro en de Iraakse president Saddam Hussein en het sluiten van het Venezolaanse luchtruim voor de Amerikaanse luchtmacht, heeft hij de Verenigde Staten van zich vervreemd. Ook wordt hij ervan beschuldigd zich te mengen in de binnenlandse oorlog in het buurland Colombia, en van het verlenen van onderdak aan de gevluchte chef van de Peruaanse inlichtingendienst, Vladimiro Montesinos.

De demonstrerende studenten bij het Capitolino horen bij een beweging die loyaal is aan de president en die volgens critici door het bewind zelf in het leven is geroepen. De universiteiten zijn, na de Nationale Assemblee, de rechterlijke macht en de vakbonden, de volgende institutie in het Venezolaansestaatsbestel die Chávez probeert te onderwerpen in zijn zogenoemde `Bolivariaanse revolutie'. Dat `Bolivarianisme' bestaat uit een cocktail van gedachten van de vader des vaderlands Simon Bolivár en marxistische ideeën onder een saus van nationalisme. Afgelopen zondag nog kondigde Chávez in zijn wekelijkse radioprogramma `Hallo, President' een inperking aan van het grootgrondbezit.

Een week eerder joeg hij de burgerij de stuipen op het lijf met zijn plan de samenleving naar Cubaans model te modelleren in groepsverband, `Bolivariaanse Cirkels'. Afgelopen weekeinde meldde de president dat hij al zeshonderd reacties had gekregen op zijn voorstel.

De massale steun die Chávez twee jaar geleden ten deel viel is inmiddels aanmerkelijk teruggelopen. Universtiteiten demonstreren tegen de overheidsinmenging, tegelijkertijd zijn er in het hele land voortdurend stakingen in cruciale sectoren als de olie- en metaalindustrie.

Chávez dreigt al een maand met het afkondigen van een ,,uitzonderingstoestand'', wat volgens zijn tegenstanders zou neerkomen op een autogolpe, een machtsgreep tegen zichzelf, naar het beproefde voorbeeld van de voormalige Peruaanse president Fujimori, die zo in 1992 zijn macht aanzienlijk vergrootte.

Ondertussen stapelen de schandalen en geruchten zich op. Zo meldden kranten dat Chávez door het hele land heen speciale strijdgroepen in het leven zou hebben geroepen die hun leven willen geven voor de revolutie. Eerder werd een hoogleraar gearresteerd nadat hij in de krant bekend had gemaakt dat officieren in het leger damesondergoed was toegestuurd met de mededeling dat zij een stelletje lafaards waren die zich laten ringeloren door Chávez. Twee weken geleden kwamen onthullingen over grootscheepse corruptie bij Chávez' Volksbank en bij het Plan Bolivár 2000, waarbij het leger wordt ingezet om directe noden van de allerarmsten te lenigen. Kort daarop onthulde weer een andere krant dat de Nationale Kiesraad bij de plaatselijke verkiezingen vorig jaar gewoon onderling afspraken maakte over wie er waar zouden winnen.

Zijn tegenstanders menen dat Chávez' macht inmiddels wankelt, zelf stelde hij onlangs zelfverzekerd vast dat hij stevig in het zadel zit. Verwijzend naar alle geruchten zei de president tegen El Universal: ,,Hugo Chávez heeft geen front van guerrilleros nodig want we hebben de steun van het volk en van mijn strijdkrachten, van onze strijdkrachten.'' Voor de zekerheid verving Chávez afgelopen zondag wel het hoofd van de geheime, politieke politie.