Szymborska bewonderd

Poetry International stond gisteren in het teken van de Oost-Europese dichters. De gedichten van de Sloveen Dane Zajc kregen een vertolking die deed denken aan eeuwenoude, duistere volksliedjes. ,,Voor alles betaal je./ Het meest betaal je voor je geboorte./ Een vlucht spotvogels achtervolgt je/ je leven lang.''

De grijze, bebaarde, in een zwart pak gestoken dichter kwam langzaam het podium opgelopen, onder de melancholieke klanken van de eveneens in het zwart gestoken accordeonist, die steeds een paar passen achter hem bleef, als een begrafenisstoet van twee personen. Poetry International stond gisteravond in het teken van de Oost-Europese dichters, en wat is er nu Oost-Europeser dan een weemoedige accordeonist met een zwart hoedje op? Dus liet de Sloveen Dane Zajc zich bij het voordragen van zijn gedichten begeleiden door de Bosnische Janez Škof, die een aantal van Zajcs gedichten op muziek had gezet.

Om beurten declameerde Zajc een gedicht, en zong Škof een lied. Het effect was betoverend. Zajc droeg meesterlijk voor, zacht, langzaam en indringend sprekend terwijl hij recht in het publiek keek: ,,Voor alles betaal je./ Het meest betaal je voor je geboorte./ Een vlucht spotvogels achtervolgt je/ je leven lang.'' Škof zong met een diepe, ongepolijste stem zijn liederen, waarbij de melodie een even belangrijke rol kreeg toebedeeld als de teksten. In zijn vertolking kregen de gedichten van Zajc, met hun schijnbaar eenvoudige maar krachtige beelden van wolven, zwarte kraaien, een stier die de slachter ruikt, vuur, as, lege wegen, een tijdloze kwaliteit, als eeuwenoude duistere volksliedjes.

Zajc was de derde dichter in een sterk programma rond drie Oost-Europese dichters, waarin ook de Bosnische Marko Vešovic en de Albanese Xhevahir Spahiu optraden. Spahiu viel op door zijn zelfverzekerde voordracht, pittig gesticulerend. ,,De avond is helder als een traan'', dichtte hij over de komeet Halley.

Vešovic daarentegen las ingetogen voor, maar maakte indruk met zijn teksten, waarin actuele gebeurtenissen als het beleg van Sarajevo overgingen in dagdromen en bespiegelingen, vaak licht-ironisch, maar met een intens sombere ondertoon: ,,Ik heb geen waarheid echt beleefd. Niet waarlijk geleefd./ Mijn ziel blijft gelijk een ooievaar:/ met één poot in het water.''

Na de pauze was er in de kleine zaal een programma rondom drie Hongaren. De grote zaal was gereserveerd voor een dichteres die er niet was: Wislawa Szymborska, naar verluidt de meest gelezen dichteres van Nederland op dit moment. ,,Bedankt voor de uitnodiging. Maar ik kom niet'', had ze volgens haar vertaler en presentator Gerard Rasch geschreven aan de organisatie van Poetry, in een briefje dat in totaal drie regels besloeg. Wel had ze, als om het goed te maken, twee nieuwe gedichten meegestuurd, een bijzondere primeur voor het festival, omdat Szymborska er niet meer dan twee à drie per jaar schrijft.

`Eerste liefde' en `Retourbagage' werden dan ook vol trots gepresenteerd als `echte Szymborska's', alsof het schilderijen of zeldzame wijn betrof. Ook waren er dia's van jeugdfoto's, een Poolse documentaire en een zestal dichters die elk een favoriet gedicht van Szymborska in hun eigen taal voorlazen en toelichtten. De Poolse Urszula Koziol gaf een complete exegese van het gedicht `Acrobaat', waarbij in het oorspronkelijke Pools de heen-en-weer zoevende beweging inderdaad verbluffend goed te horen was.

Presentator Rasch verklaarde zich bij nader inzien niet gelukkig met de titel van het programma, `Het geheim van Wislawa Szymborska'; beter en begrijpelijker was het volgens hem om te spreken van `Het wonder van Szymborska'. Dit geeft treffend het probleem weer van een hommage aan een afwezige dichter, die al te gemakkelijk in een weeïge bewondering en eerbiedigheid kan verzanden.

Verfrissend was daarom de uitleg van de Australische Dorothy Porter krap één meter zestig puur charisma bij haar keuze voor het gedicht `Dankwoord': ,,Toen ik dit gedicht voor het eerst las, werkte het op me als een emmer koud water. Poëzie hoort dat niet te doen. Poëzie wordt niet geacht een emmer koud water te zijn. Maar soms is een emmer koud water precies wat je nodig hebt.''