Japan gevangen tussen Amerika en het klimaat

Zal Japan eigenhandig het Kyoto-protocol om zeep brengen? Of zal de naam van de oude hoofdstad een begrip blijven in de internationale politiek? Tokio moet kiezen tussen `grote broer' Amerika en het klimaat.

Japan laat nog steeds in het midden of het het verdrag ter beperking van de uitstoot van broeikasgassen zal ratificeren. Maar de voorstanders van `Kyoto' hoeven nog niet te wanhopen. ,,Mensen kunnen bijzonder vindingrijk worden als de tijd dringt'', zei de Japanse minister van Milieu, Yoriko Kawaguchi, vanochtend in een gesprek met buitenlandse correspondenten over de vooruitzichten op succes bij de hervatting, half juli in Bonn, van de afgelopen herfst mislukte klimaatconferentie in Den Haag.

Japan nemen een positie in tussen de Verenigde Staten, die Kyoto hebben verworpen, en de Europese Unie waarvan het meer concessies verlangt. De oppositie in het Japanse parlement meent dat ratificatie, zonder af te wachten wat de Verenigde Staten doen, het enige juiste signaal is aan de Amerikaanse president Bush.

,,De oppositie heeft gelijk'', zegt ook parlementariër Hiroshi Hase van de regerende Liberaal Democratische Partij (LDP) in zijn werkkamer. ,,Wij moeten snel hetzelfde standpunt innemen anders zegt het publiek weer: `Zie je wel, de LDP durft geen eigen standpunt in te nemen en volgt de VS'. Afwijzing van Kyoto zal ook het internationale vertrouwen in Japan schaden'', meent Hase.

Het Kyoto-verdrag treedt pas in werking als landen die hebben geratificeerd gezamenlijk ten minste 55 procent van de uitstoot van broeikasgassen in de geïndustrialiseerde wereld vertegenwoordigen, zo is afgesproken. Deelname de industriële grootmacht Japan is daarom cruciaal voor het bereiken van deze drempel. De EU probeert met alle middelen Japan aan boord te houden. Eerder deze maand kwam minister Pronk, als voorzitter de klimaatconferentie, met een nieuw voorstel dat voordelig uitpakt voor Japan. Commentatoren in Japan zijn daar eensluidend over. Maar Japan is niet gewend op het internationale podium onafhankelijk te opereren van grote broer Amerika.

Er zijn groeperingen in Japan die zich verzetten tegen ratificatie zonder de VS. ,,Onbestaanbaar'', zei Takashi Imai, voorzitter van de belangrijkste Japanse zakenlobby, de Keidanren, onlangs op een persconferentie. ,,Is het beter om nu al zonder de VS aan de gang te gaan of later mét de VS?'', stelt Hideo Takahashi, hoofd van de afdeling Milieu binnen de Keidanren. De vraag is zuiver retorisch: ,,Het is beter het proces te vertragen om er meer landen bij te krijgen.''

Er bestaat in Japan geen lobby van bedrijven tegen Kyoto. Ook een krant als de Nihon Keizai Shinbun (Japans Economisch Dagblad) heeft zich vóór Kyoto uitgesproken. Een aantal bedrijven bereidt zich al voor op toekomstige handel in emissierechten, waarin het Kyoto Protocol voorziet. De Keidanren heeft slechts kritiek op details in de laatste onderhandelingsvoorstellen, en vindt wel dat afwezigheid van de VS de doelstelling van Kyoto irreëel maken. ,,Maar'', verzucht Takahashi, ,,de regering hecht waarschijnlijk meer waarde aan `Kyoto' dan ik. Waarschijnlijk willen ze er toch nog iets van zien te maken.''

Velen wijzen op de symbolische waarde van de naam Kyoto – de oude hoofdstad van Japan. ,,Japan wil niet dat de naam `Kyoto' weer verdwijnt'', zegt onderzoeker Naoki Matsuo van het Institute for Global Environmental Strategies. ,,Japan wil zich als milieubewust land profileren en beide huizen van het parlement hebben zich uitgesproken vóór realisering van Kyoto'', onderstreept hij.

LDP-politicus Hase, die eerder een ontmoeting tussen milieuorganisaties en de onlangs aangetreden premier Junichiro Koizumi regelde, meent dat het uiteindelijk aan zal komen op een persoonlijk besluit van de premier. Vanouds lieten Japanse politici zich bij moeilijke processen, zoals de internationale onderhandelingen over het klimaatverdrag, volledig leiden door ambtenaren. Als dat nu weer zou gebeuren, is de kans op ratificatie zonder participatie van de VS klein. Maar juist premier Koizumi laat zich voorstaan op persoonlijk politiek leiderschap en milieuminister Kawaguchi meent dat de premier ,,grote interesse'' heeft voor Kyoto.

LDP-parlementariër Hase: ,,Eind juni gaat de premier op bezoek bij Bush, Blair en Chirac. Daarna moet Japan bekend maken dat het ook zonder de VS zal ratificeren.''