Het korte leven van de docura

Het adagium van filmmaker Frank Scheffer, die al zo'n twintig jaar muziek van de twintigste eeuw in beelden vertaalt, luidt: 1+1=3. Gisteren mocht Scheffer in het kader van het Holland Festival een hele avond vullen, met fragmenten uit zijn nog onvoltooide documentaire A Labyrinth of Time over Elliott Carter en live uitgevoerde muziek van de aanwezige 93-jarige Amerikaanse componist. Het resultaat doopte Scheffer een docura, een nieuw genre dat documentaire en opera in zich verenigt.

Vooraf vertelde Scheffer dat hij verder kon gaan dan in een afgemonteerde documentaire, omdat je daarin niet iemand vijf minuten achter elkaar direct in de camera kunt laten praten, of vijf minuten onafgebroken alleen maar naar musici aan het werk kunt kijken. Waarom eigenlijk niet, zou je kunnen tegenwerpen, tenzij je opdrachtgever een zendgemachtigde is die per se zap-momenten wil vermijden?

Het antwoord gaf Scheffer zelf in het eerste deel van de avond, waarin het achter elkaar plaatsen van ongemonteerde interview- en sfeerfragmenten en muziekuitvoeringen beide onderdelen van betekenis ontdeed. Eindeloos kijken naar een lopende Carter, op straat in New York of Parijs of door een doolhof, zonder tekst of muziek, leidt tot de formule 1+1=0. Het tweede deel werkte wel precies zoals Scheffer gehoopt had. Carter uitte in een voorgesprek in de foyer enige twijfel over het driemaal onderbreken van de uitvoering van zijn lastige Clarinet Concerto door stukjes film, maar als dat de toeschouwer een beter inzicht geeft in de moeilijkheden van het stuk, waarom niet? De onderlinge volume-afstemming van de instrumenten kwam meer tot leven door een discussie tussen Carter en Pierre Boulez bij een eerdere uitvoering in Parijs, en film en concert wonnen beide aan kracht: 1+1=3.

Ook in het laatste deel van de lange avond, waarin associatieve beeldpo√ęzie (vogels in de branding, een vrouwenlichaam, time-lapse beelden van Manhattan) de muziek begeleidde, zou je van meerwaarde kunnen spreken, maar niet van een noviteit. Dit soort samenwerking tussen de verschillende kunsten dateert al uit de jaren twintig: 1+1=1.

Het experiment verdiende de moeite, al was het alleen maar om eer te bewijzen aan een intrigerend, groot componist, maar de kans lijkt niet groot dat de docura als nieuw genre een lang leven beschoren zal zijn.

Voorstelling: A Labyrinth of Time. Fragmenten uit een documentaire van Frank Scheffer over componist Elliott Carter. Muziek uitgevoerd door het Radio Kamer Orkest o.l.v. Micha Hamel en het Nieuw Ensemble o.l.v. Ed Spanjaard. Gezien: Stadsschouwburg, Amsterdam, 19 juni.