Bedrijfsartsen zien weinig werkonwilligen

Een Kamermeerderheid vindt dat zieke werknemers ook ontslag moeten kunnen krijgen. Zo moeten de onwilligen onder de zieken worden gestraft, eer ze in de WAO terechtkomen. Alleen: bedrijfsartsen komen zelden echte onwilligen tegen.

,,Een zieke werknemer die niet meewerkt aan zijn herstel?'' Nee, die komt Lodewijk de Jong zelden tegen. De Jong is bedrijfsarts bij Arbodienst Schermer Trommel & De Jong in Amsterdam, met name actief voor bedrijven in de zakelijke dienstverlening. De gemiddelde werknemer werkt mee, zo is zijn ervaring. ,,Dat is tussen bedrijfsarts en werknemer nooit punt van discussie.''

Ook Rob Hoedeman, bedrijfsarts bij ArboNed in Utrecht, en Jaap Bruins Slot, bedrijfsarts bij en mededirecteur van ArboUnie, zien zelden querulanten of simulanten tussen de zieke werknemers. Bruins Slot schat het aantal werknemers dat zich verzet tegen werkhervatting op ,,minder dan één promille''.

Werknemers die bewust niet op afspraken met de arboarts verschijnen of die aangepast werk weigeren zonder goede redenen, komt zelden voor, aldus voorzitter T. Schoenmaeckers van de branchevereniging voor arbodiensten. ,,Passiviteit wel. Wij hebben niet de indruk dat een meerderheid van de zieken nou actief op allerlei deuren lopen te bonzen van: hé, ik ben er ook nog! Ik wil weer aan het werk! Die passiviteit zie je overigens bij beide kanten, dus ook bij de werkgever.''

Een gelegenheidscoalitie van VVD, D66 en CDA stelde deze week voor om zieke werknemers die te weinig doen om weer aan het werk te komen, moeten kunnen worden ontslagen. Zij willen geen onderscheid meer maken tussen gewone werknemers en zieke werknemers. Als een zieke werknemer te weinig aan zijn herstel werkt, en bijvoorbeeld een passend aanbod voor ander werk afslaat, kan de werkgever hem op dezelfde manier – via het arbeidsbureau – ontslaan als een gezonde werknemer die niet goed functioneert.

Nederlandse werknemers melden zich negen miljoen keer per jaar ziek. Maar in negentig procent van deze gevallen blijft het ziekteverzuim beperkt tot zes weken of korter. Ongeveer 135.000 keer is er sprake van één jaar ziekte, en volgt dus een keuring voor de WAO.

Nederland kent volgens het ministerie van Sociale Zaken in vergelijking met andere Europese landen en de Verenigde Staten en Japan de meest uitgebreide ontslagbescherming voor zieke werknemers. Bij de huidige regelgeving kan een werknemer gedurende de eerste twee jaar van zijn ziekte alleen in extreme situaties, via een lange procedure bij de kantonrechter worden ontslagen. Dat komt nauwelijks voor. Na die twee jaar ziekte kan de arbeidsrelatie wel eenvoudig worden verbroken. In andere landen is deze termijn veel korter of is er helemaal geen ontslagbescherming. Zo zijn in Duitsland en Engeland ziekte en een slechte gezondheid zelfs legitieme redenen voor ontslag.

In hoeveel gevallen van de 135.000 langdurig zieken per jaar sprake is van verwijtbare passiviteit of zelfs van doen-alsof, is niet bekend. Arbodiensten houden dit niet bij. Het Landelijk Instituut Sociale Verzekeringen houdt geen cijfers bij van het eerste ziektejaar van werknemers. Of opheffing van het ontslagverbod enig effect zal hebben op het aantal WAO'ers is dus ongewis.

Kamerlid Wilders (VVD), een van de initiatiefnemers van het voorstel, zegt ook niet te weten om hoeveel langdurig zieken het gaat. ,,Ik hoop zo min mogelijk.'' Het voorstel van de gelegenheidscoalitie is volgens Wilders ook niet gedaan omdat in de praktijk is gebleken dat er veel simulanten zijn. ,,Het is gewoon redelijk als je extra sancties aan de werkgever oplegt, zoals nu gebeurt, ook de werknemer te verplichten om volop mee te werken.''

De drie bedrijfsartsen staan gereserveerd tegenover het amendementsvoorstel van VVD, D66 en CDA. Het aantal weigerachtige werknemers is naar hun mening te klein om een wetswijziging te rechtvaardigen. Ze constateren wel dat de houding van de werknemer halverwege het ziekteproces kan omslaan en negatiever wordt. Een conflict met zijn werkgever ligt hieraan doorgaans ten grondslag. Wordt dit niet opgelost, dan kan een duurzaam ontwrichte relatie ontstaan, waarbij de werknemer geen vertrouwen meer heeft in de werkgever.

Volgens Bruins Slot bestaat ten onrechte het beeld dat een werkconflict meestal ontstaat doordat de werkgever werkhervatting wil en de werknemer niet. ,,Het gebeurt minstens even vaak dat de werknemer het initiatief neemt om bijvoorbeeld parttime zijn werk weer op te pakken en afknapt doordat de werkgever niet enthousiast reageert''.

Voorzitter Schoenmaeckers van de branchevereniging van arbodiensten vindt dat de voorstellen die staatssecretaris Hoogervorst doet en de aanvullingen van de Kamer evenwichtig zijn, omdat naast opheffing van het ontslagverbod ook werkgevers meer geprikkeld worden om werknemers te helpen. Zij moeten straks niet maximaal één maar twee jaar loon doorbetalen als zij te weinig doen. ,,Maar zo langzamerhand ontstaat wel het gevaar van een haasje-over-effect. Er wordt een maatregel bedacht om werkgevers te prikkelen, en daar weer een draconische maatregel voor de werknemers tegenovergezet.''