Thaksin huilt voor de rechter en blijft mateloos populair

De telecomtycoon Thaksin werd in januari met grote meerderheid de nieuwe premier van Thailand. Nu staat hij terecht wegens een `misverstand' in een vorig politiek leven.

Plotseling begint de minister-president van Thailand te huilen. De twintig minuten die hem zijn toebedeeld om zich te verdedigen tegen de beschuldiging van corruptie zijn bijna om. Miljoenen Thai volgen het slotpleidooi van Thaksin Shinawatra rechtstreeks op televisie. Zijn ogen lopen vol als hij zegt: ,,Ik ben een heer. Ik wil slechts mijn koning, land en volk dienen. Ik ben geen bedrieger. Het was allemaal een misverstand.''

Buiten de rechtszaal klinkt gejuich. Even verderop drukt een voetganger onder toeziend oog van een politieman zich tien keer op. Dit is straffen in Thailand: de voetganger is door het rode licht gelopen.

Thaksin heeft `het' wel gedaan, zeggen zijn tegenstanders – veruit in de minderheid. De volgelingen van de premier denken ook dat hij `het' heeft gedaan, maar tillen er niet zo zwaar aan. Dat `het' is Thaksins vermeende liegen over zijn vermogen. Thaise politici moeten een verklaring over hun bezittingen afgeven als ze een officiële functie gaan bekleden en als ze deze weer opzeggen. Aan het verschil is te zien of een politicus zich heeft verrijkt. Aldus probeert de Thaise wet een einde te maken aan de verwevenheid van politieke en economische belangen, een praktijk die heeft geleid tot wijdverspreide corruptie – tot aan het schoolmelkprogramma van de staat toe.

De monoloog van Thaksin gisteren was meteen het eind van het proces voor het Constitutionele Hof tegen de hoogste ambtsdrager van het land. Voor velen is het proces tegen de premier een bewijs dat Thailand een volwassen democratie aan het worden is. Andere Zuidoost-Aziatische democratieën kampen met vergelijkbare groeistuipen. Na een volksopstand werd de van corruptie beschuldigde president van de Filippijnen, Joseph Estrada, afgezet. De jonge democratie van Indonesië staat voor een lakmoesproef met de mogelijke afzetting van president Wahid.

Thaksin wacht maximaal vijf jaar verbanning uit de politiek als hij niet kan uitleggen waarom hij zich op 4 december 1997, toen hij aftrad als vice-premier van het toenmalige kabinet, aanzienlijk armer voordeed dan hij in werkelijkheid was. Afgelopen januari behaalde Thaksin met zijn populistische partij `Thai houden van Thai' een overweldigende verkiezingsoverwinning en kwam hij terug als premier. Hij is naar schatting twee miljard Amerikaanse dollar waard. Thaksin is eigenaar van een van de grootste telecombedrijven van het land. Tenminste, dat was hij. Nu zouden onder anderen zijn chauffeur en zijn huishoudster Shinawatra het telecomconcern leiden. Zij bezitten althans voor een half miljard gulden aan aandelen in dit conglomeraat.

,,Meer hoef je toch niet te weten om te zeggen dat Thaksin volkomen schuldig is'', zegt Jitima Tongchai tijdens een diner. Zij en haar man haten de premier. Ze zeggen het niet, ze fluisteren. ,,Want waarschijnlijk zit dit restaurant vol met mensen die op hem hebben gestemd.'' Het echtpaar bezit een fabriek in de buurt van de hoofdstad Bangkok. Ze maken het ijzer voor betonvlechtwerk en zien hun toekomst somber in met Thaksin aan het roer. ,,Hij investeert niet in infrastructuur of in de bouw, want hij moet zijn onbetaalbare verkiezingsbeloftes aan de boeren waarmaken. Dat kan hij niet. Thaksin is alleen maar image, geen inhoud. Maar image is kennelijk genoeg, want in Thailand heerst de Thaksin-koorts.''

De populariteit van de premier blijft onveranderd hoog. Hij is de doener waar de Thaise kiezer kennelijk op zat te wachten, uitgekeken als hij was op Thaksins voorganger, de kleurloze Chuan Leekpai. ,,Alleen de kenners konden zien dat het beleid van Chuan werkte'', doceert politicologiestudent Tawatchai Boonlom. ,,Maar het werkte op de heel lange termijn. Thaksin verkoopt zichzelf zo ontzettend veel beter dan Chuan en zijn stokoude Democratische Partij.''

Die naar de oppositiebanken verdrongen Democratische Partij hoopt dat de premier het corruptieproces overleeft en dus aanblijft. Niet uit genegenheid, maar omdat de Democraten met Thaksins verbanning uit de politiek hun gelijk niet halen. Ze zijn ervan overtuigd dat de premier zijn beloftes niet waar kan maken en het land naar de afgrond loodst. `Als dat de kiezer duidelijk wordt, komen ze vanzelf bij ons terug', is de redenering.

Thaksins verkiezingsbeloftes lijken inderdaad moeilijk waar te maken gezien de slechte staat van de economie en de overheidsfinanciën. In de verkiezingscampagne heeft Thaksin elke electoraal interessante bevolkingsgroep financiële steun in het vooruitzicht gesteld. Rentevrijstellingen voor het midden- en kleinbedrijf, extra fondsen voor boeren en giften voor de kiezers in de krottenwijken. ,,Zijn campagne was een marketingoperatie zoals we hier nog nooit hebben gehad'', zegt economieleraar Sukanya Bangprapa. ,,Het bijzondere was dat alles wat Thaksin zei en deed, voortkwam uit marktonderzoek.''

Het effect is nog steeds merkbaar. In Thailand lopen zo'n tien steunacties tegelijk voor de premier. Het hoogtepunt was vorige week toen ruim duizend monniken in de stad Khon Kaen een dienst voor Thaksin hielden. Zo'n eer is een Thaise premier nog nooit te beurt gevallen. Het ritueel moet de premier het geluk brengen dat hij de komende weken nodig heeft als de veertien rechters van het Hof tot een beslissing komen. Twintigduizend volgelingen stonden tijdens de dienst in Khon Kaen uren in de brandende zon. Ook weer duizenden stonden gisteren buiten de rechtszaal. Een van de sympathisanten zag de voetganger die door rood was gelopen. ,,Tien push-ups, dat lijkt me wel straf genoeg voor Thaksin.''