Regering-Bush biedt Europeanen grote kansen

Europeanen leggen te veel nadruk op de verschillen met de Verenigde Staten, zo concludeert Jeffrey Gedmin na het bezoek van president Bush aan Europa. Deze benadering is volgens hem onverstandig.

In Washington is men het eens: ten eerste is de Europese reis van Bush al met al geslaagd geweest; ten tweede is de president door de bondgenoten zo nu en dan armzalig behandeld. Een columnist van een grote Duitse krant die tijdens Bush' rondreis door Europa vorige week toevallig in Washington was, vroeg mij met een lachje waaruit het nodige leedvermaak sprak, of het de Amerikanen wel lekker zat dat hun leider er zo van langs kreeg.

Dat maakte inderdaad een vreemde indruk. De president was bijzonder vriendelijk geweest tegen de Europese leiders die inmiddels de Atlantische Oceaan waren overgestoken. Zo was er bijvoorbeeld een warme ontvangst voor de Engelse premier Blair, toch niet bepaald een ideologische boezemvriend van Bush, om nog te zwijgen van de sterke steun die werd betuigd aan speeltjes als de Europese defensiemacht (Blair van zijn kant weigerde zich bij zijn bezoek aan Washington voor Amerikaanse plannen voor een raketschild uit te spreken). Bush is zich afgelopen week in Europa voor het raketschild blijven inzetten. Ook heeft hij zich voor uitbreiding van de NAVO uitgesproken. Maar hij heeft wel verklaard op internationaal terrein geen eenzijdige beslissingen te zullen nemen.

Verder heeft hij een hand uitgestoken naar de Russische president Poetin, iets waar de bondgenoten hem om hadden gevraagd. ,,Ook als de NAVO groter wordt, is ze geen vijand van Rusland,'' zei de president. Evenmin als Amerika, voegde hij daar nog aan toe. Of die boodschap weerklank vond? Poetin antwoordde als volgt: ,,Ik ben heel dankbaar dat deze woorden eindelijk zijn uitgesproken. Ze betekenen heel veel voor ons.'' Vervolgens nodigde Bush Poetin ook nog uit voor een bezoek aan zijn ranch in Texas. Dat is nog eens `Ostpolitik'. De Europeanen hadden Washington gevraagd om een gebaar naar Rusland te maken. En dat heeft Bush gedaan.

En wat te denken van de Europese houding tegenover de Amerikaanse president? De Franse president Chirac, de Duitse kanselier Schröder en premier Kok hadden allemaal iets aan te merken op zijn standpunt inzake het broeikaseffect en het raketschild. Over het broeikaseffect verklaarde de Zweedse premier Persson dat Bush ,,het verkeerde beleid heeft gekozen'' en dat de EU zal ,,proberen de rest van de wereld over te halen om ons voorbeeld en niet dat van de VS te volgen''. De Duitsers en de Fransen hebben hun best gedaan om de rijen te sluiten in hun verzet tegen het raketschild. En dan waren er nog de dubieuze loftuitingen. Bush ,,praat misschien wel raar,'' maar ,,hij heeft wel zijn huiswerk gedaan,'' erkende een Nederlandse diplomaat tegen de Washington Post.

Zo werden de critici door de feiten op het verkeerde been gezet. Maar in hoeverre zijn die feiten ook echt doorgedrongen? Neem drie omstreden onderwerpen op de transatlantische agenda.

Kyoto. Een hoge adviseur van Bush zei laatst tegen mij: ,,Onze eerste aanpak van het onderwerp Kyoto was een fiasco.'' Inderdaad. Door die scheve schaats met Kyoto werd Bush in de verdediging gedrongen. Natuurlijk bestaan er nog altijd aanzienlijke meningsverschillen. Maar sinds de milieutop van 1992 in Rio heeft de EU zelf ook maar heel weinig gedaan. Tenslotte hebben de Europeanen ondanks de verontwaardiging Kyoto zelf ook niet geratificeerd.

En wat te denken van de algehele suggestie dat de Amerikanen het milieu verkrachten, terwijl de Europeanen de zorgzaamheid zelve voor moeder aarde zijn? EU-landen als Griekenland, Italië en Portugal lozen regelmatig enorme hoeveelheden ongezuiverd rioolwater, een praktijk die in de VS vrijwel overal is afgeschaft. De Europeanen namen pas een jaar of tien nadat de VS het probleem frontaal had aangepakt maatregelen tegen gelode benzine. De vermindering van de zure regen is in de VS sneller gegaan dan in Europa. De waterkwaliteit, vooral van rivieren, blijkt er in de VS beter aan toe dan in Europa.

Het is waar dat de Europeanen op sommige terreinen doelmatiger te werk gaan dan de Amerikanen. ,,Maar het idee dat Europa op milieugebied een voorsprong heeft,'' schrijft Gregg Easterbrook, een beleidsdeskundige en milieu-expert die verbonden is aan het Brookings-instituut in Washington, ,,is een waanidee dat de Europese politiek goed uitkomt.''

De doodstraf. De president en zijn staf kregen vorige week eens te meer het verwijt dat de meningsverschillen over de doodstraf een belangrijke `kloof in waarden' tussen Amerika en Europa illustreren. Dat is maar zeer de vraag.

Amerika is allerminst eensgezind. Twaalf staten hebben de doodstraf afgeschaft, evenals het District of Columbia, de zetel van de Amerikaanse hoofdstad. Van de overgebleven achtendertig staten hebben er zeven sinds 1976 geen terechtstelling meer toegestaan. Ohio, Tennessee, Colorado, Wyoming en Idaho hebben elk de laatste kwart eeuw maar één executie toegestaan. Het begin van het presidentschap van George W. Bush valt zelfs samen met een slinkende steun voor de doodstraf. Bovendien is het aantal terechtgestelden in de VS de laatste jaren gedaald. Toch gaat het Europese politieke establishment luid te keer over de `waanzin' van de Amerikaanse doodstraf en wordt Bush voor `superbeul' uitgemaakt. Dat is des te merkwaardiger als wordt gekeken naar de tweeslachtigheid van veel gewone Europeanen. Van Engeland tot Midden-Europa is de meerderheid voor de doodstraf. In landen als Zweden en Italië is de publieke opinie verdeeld. Zelfs de Fransen hebben pas in 1981 de doodstraf afgeschaft.

Het raketschild. Eerst beweerden de Europese bondgenoten van Amerika dat ze anders tegen de dreiging aankeken dan Washington. Toen erkenden ze dat de dreiging wel reëel was, maar was een aantal ongerust over de ontkoppeling. Washington antwoordde door het `nationale' uit het raketschild te halen en maakte duidelijk dat de VS binnen het kader van het bondgenootschap zouden handelen. Maar er zijn er die zijn blijven morren dat het middel erger dan de kwaal zal zijn. Stel dat het raketschild tot een nieuwe wapenwedloop leidt? Maar daarop kan de regering-Bush in alle eerlijkheid tegenwerpen: wat gebeurt er als Washington het met de Russen eens wordt over het ABM-verdrag? Wat wordt dan het volgende Europese bezwaar? Vroeger, zo mijmerde laatst Henry Kissinger, maakten de Europeanen bezwaar als de VS aanvalswapens op Europese bodem wilde plaatsen. Tegenwoordig lijkt het wel of ze bezwaar maken als Washington aanvalswapens op Amerikáánse bodem wil plaatsen.

Natuurlijk blijven er ernstige meningsverschillen bestaan. De regering-Bush maakt fouten. Ze belooft wapens aan Taiwan en vergeet te overleggen met bondgenoten als de Nederlanders en de Duitsers, die de onderzeeërs maken die Washington ook op de lijst heeft gezet. Leden van de nieuwe ploeg hebben kritiek geuit op de lamlendigheid van de Europeanen in hun omgang met het Irak van Saddam Hussein. Maar een zinvolle alternatieve strategie wisten ze zelf ook niet te verzinnen.

Maar leggen sommige Europeanen af en toe niet te veel nadruk op de geschillen, terwijl de kansen op Atlantische samenwerking en integratie misschien juist wel reëler en overtuigender zijn dan ooit tevoren?

Jeffrey Gedmin is verbonden aan het American Enterprise Institute en directeur van het New Atlantic Initiative.