KLM `niet zielig', wel kieskeurig

KLM is nog steeds op zoek naar samenwerking, mogelijk met British Airways. Maar de luchtvaartmaatschappij voelt zich niet zielig, zegt topman Van Wijk.

Bestuursvoorzitter Leo van Wijk (54) van KLM is de avond voor het gesprek teruggekomen uit Kuala Lumpur. Daar sloot hij een overeenkomst af met Malaysian Airline System (MAS). Hij is enigszins vermoeid. ,,Het was niet echt een ontdekkingsreis voor ons'', zegt Van Wijk. De topman heeft het de afgelopen dertig jaar bij KLM al allemaal aan zich voorbij zien komen: de onderhandelingen, de overeenkomsten én de momenten waarop een van de partijen besloot zich toch terug te trekken. Meestal was dat KLM. Luchtvaartallianties lopen vast op politieke hindernissen, zegt Van Wijk. En op de invulling van bestuursfuncties en persoonlijke meningsverschillen, zoals bij bedrijven in andere sectoren? ,,Vaak wel.''

Het gesprek op het hoofdkantoor in Amstelveen gaat over de noodzaak om met andere luchtvaartmaatschappijen samen te werken en waarom dat KLM in Europa nog niet gelukt is. Van Wijk vergelijkt de strategie van KLM met die van telecombedrijf KPN. Beide bedrijven willen bij de top behoren in hun sector en moéten daarvoor wel de grens over, samenwerken en uiteindelijk wellicht fuseren met een buitenlands bedrijf, want alleen van Nederlandse passagiers of mobiele bellers kunnen ze niet leven. Maar het vinden van een geschikte fusiepartner is tot nu toe nog een stap te ver gebleken. Mede door politieke bemoeienissen.

KLM heeft vanaf het begin van de jaren negentig met veel luchtvaartbedrijven onderhandeld. Gesprekken werden vaak in een ver stadium afgebroken, regionale vliegbedrijven liepen onlangs nog over naar de concurrent. Van Wijk: ,,Dan zegt iedereen: `Ach KLM, ze hebben het zo vaak geprobeerd, wat zijn ze zielig'. Nu zie je dat veel Europese luchtvaartbedrijven in moeilijkheden zitten. Wíj zijn financieel gezond.''

Natuurlijk is samenwerking noodzakelijk, zegt de KLM-bestuurder: ,,Consolidatie is geen kwestie van machtsvertoon, maar van overleven.'' Door allianties te sluiten kunnen luchtvaartmaatschappijen bijvoorbeeld hun kosten verminderen. Maar niet tegen iedere prijs. Voormalige KLM-partners Eurowings en het Noorse Braathens liepen over naar de concurrent. ,,Die zeiden: als je partner wil blijven dan moet je in ons investeren. Dat had ons geld gekost.'' Bovendien blijken allianties geen wondermiddel. De Zwitsers (Swissair) en de Belgen (Sabena) zitten in financiële nood, het Franse AOM/Air Liberté ging deze week failliet. ,,Dan zeg ik: zijn wij nu gek of zijn zij dat?''

KLM is kieskeurig én heeft daardoor ook weinig keuze. Een rondgang langs de mogelijkheden. SAS, Iberia, Lufthansa? ,,Bezet.'' Swissair, Sabena? ,,Financiële problemen.'' Alitalia ook. Air France zou een goede optie zijn, al is de logische partner voor KLM nog steeds British Airways: ,,Een natuurlijke partner. Schiphol ís eigenlijk al de derde luchthaven van Londen.''

Als het om British Airways en Air France gaat, vertelt Van Wijk ook op welke manier KLM interessant is voor de concurrenten, niet waarom KLM zijn oog op de ander laat vallen. Dat geeft de grootte van de bedrijven aan. ,,KLM voegt daar iets aan toe'', zegt hij.

Als het aan KLM ligt proberen ze het weer, met British Airways. Ook BA-topman Rod Eddington heeft meerdere malen aangegeven KLM als ideale partner te zien. ,,De bal ligt nu bij British Airways. Dan zeg ik: kom maar met concrete voorstellen. Pas als ze de samenwerking met American Airlines opzeggen, dan praten we verder.'' KLM werkt namelijk al jaren samen met een eigen Amerikaanse partner, Northwest Airlines.

De laatste besprekingen met de Britten vorig jaar liepen vast op de zeggenschap. BA wilde meer eigen functionarissen in de raad van commissarissen en in de bestuursraad overzee. KLM en de Nederlandse overheid waren bevreesd zo, ,,als zetbazen voor een kantoor in Londen'', de internationale landingsrechten te verspelen. ,,We hebben de grens getrokken en we vinden het niet verantwoord om verder te gaan dan dit.''

Daarnaast waren de sancties van de Europese Commissie erg zwaar, als de fusie al daadwerkelijk plaats zou mogen vinden. Beide concerns zouden veel frequenties op routes moeten verminderen. Die problemen spelen nog steeds. ,,Maar als je wacht op de overheden ben je zo vijf jaar verder.''

Van Wijk legt er overigens de nadruk op dat er geen sprake is van officiële onderhandelingen met BA.

Momenteel staat KLM er alleen voor. Volgens Van Wijk houdt zijn bedrijf dat voorlopig nog wel even uit. KLM haalde vorig jaar een operationeel resultaat van 4 procent op de omzet. Dat is te weinig, erkent de KLM-topman. De resultaten wijken wellicht niet af van de drie grotere maatschappijen in Europa, maar ,,de luchtvaart is als bedrijfstak nu eenmaal ongezond''. Het eerste kwartaal van KLM's gebroken boekjaar (april, mei en juni) zal lager uitpakken dan vorig jaar, voorspelt Van Wijk. Het tweede redelijk, ,,maar waar het werkelijk om gaat is de winter''. Die zal uitmaken of het komende jaar op winst of verlies uitdraait.

De afgelopen jaren was het de hoge olieprijs die de vliegbedrijven parten speelde. Nu is het een olieprijs die nog steeds erg hoog is, in combinatie met een afnemende economische groei. ,,Die is binnen twee jaar over.'' Van Wijk maakt zich geen zorgen. ,,Dat wil niet zeggen dat we geen moeilijk jaar tegemoet gaan, maar het is niet zo dat de toekomst van het bedrijf op het spel staat.''