In de tang

DE BALANS VAN een weekje `Bush in Europa' is niet eenvoudig op te maken. Dat Amerika opereert als Atlantisch bondgenoot en tegelijkertijd, buiten dat bondgenootschap om, als bijzondere gesprekspartner van Rusland, is niet nieuw. Maar niet eerder heeft een Amerikaanse president de machthebber in het Kremlin zo onversneden zeggenschap gegeven over de Atlantische relaties als George W. Bush dat nu heeft gedaan. De inzet is het Amerikaanse plan een schild te bouwen tegen intercontinentale ballistische raketten. De Europeanen waren er om hun moverende redenen tegen. De Russen ook. Maar nu Poetin signalen afgeeft dat er met hem over te praten valt, beginnen ook de Europese leiders overstag te gaan. Niet uit vrees voor de grote oosterbuur, maar om betrokken te blijven bij wat Amerikanen en Russen onderling bekokstoven.

De instituties wijzen een andere richting. Er is de Atlantische raad en daarnaast is er de Rusland-NAVO-raad. In de eerste zou een consensus moeten worden bereikt alvorens in de tweede wordt getracht voor die consensus Russische steun te verkrijgen. Dat zou recht doen aan wat president Bush zijn prioriteit noemt: de Atlantische vriendschap. Maar met zijn simultaanpartij zet Bush de bondgenoten onder druk. Wat in het Kremlin wordt besloten, zal maatgevend zijn voor de richting die zij uiteindelijk (moeten) kiezen. Een dergelijke tangbeweging behoort tot de gewone diplomatieke tactiek, maar binnen een bondgenootschap als het Atlantische dreigt zij averechts te werken.

HOE EEN EN ander zich verhoudt tot een ander experiment in de Atlantisch-Russische relaties, een verdere uitbreiding van de NAVO, is onzeker. De logica van die uitbreiding, door de hoge gast nog eens aanbevolen, is het vullen van het machtsvacuüm dat met de implosie van de Sovjet-Unie is ontstaan. Opnieuw zal de NAVO Rusland er van proberen te overtuigen, zoals dat in de aanloop naar de eerste uitbreiding het geval was, dat het oprukken van het Atlantische bondgenootschap in oostelijke richting ook een Russisch belang dient. De plannen voor een raketschild en het voornemen tot uitbreiding van de NAVO zullen elkaar beïnvloeden, maar naar de gevolgen kan men slechts raden. De Europese Unie zal er in ieder geval mee geconfronteerd worden bij het volvoeren van haar eigen uitbreiding.

De charme van de Amerikaanse bezoeker heeft, naar eigen zeggen, het Europese oordeel over hem in gunstige zin bijgesteld. Dat is winst, want het is maar beter ook vrienden serieus te nemen. Voor een Europa dat zich bezint op een eigen plaats in de wereld, is het echter raadzaam te bedenken dat deze Amerikaanse president voornemens is om, achter het schild van zijn persoonlijke charme, de Atlantische wereld zijn wil op te leggen. Ambtgenoot Poetin kan daarbij de nodige hand- en spandiensten verrichten.