`Ierse abortusactivist niet illegaal genoeg'

Ierland heeft zijn economische achterstand ten opzichte van Europa snel ingehaald. De sociale ontwikkeling, zoals het denken over abortus, is daarbij achtergebleven, meent een `pro-choice' arts.

Stel: je bent jong, ongewenst zwanger en je hebt de pech dat je in Ierland woont. Wat doe je? Abortus is verboden. Engelse klinieken mogen niet adverteren, dus hoe vind je die? Een redelijke kans dat je kijkt in de yellow pages en onder `zwangerschappen' een grote advertentie ziet van een organisatie die zich A choice for women noemt. Zo'n tweeduizend meisjes bellen jaarlijks het nummer en maken een afspraak, zegt directeur Eamonn Murphy. Hij wil graag demonstreren hoe hij zijn cliënten helpt bij ,,de belangrijkste beslissing van hun leven'.

Murphy, midden veertig, zet een videorecorder aan. ,,Het doel van dit filmpje', zegt de presentatrice, ,,is je te informeren over de medische aspecten van een abortus.' Ze vertelt over de vacuum suction method (zuigcurettage) en laat zien wat voor enorme tangen daarbij worden gebruikt. En een slang die groot genoeg is voor aan een stofzuiger. Geen wonder dat er risico's zitten aan zo'n ingreep: perforatie van de baarmoeder, infectie, excessief bloedverlies, onvruchtbaarheid. Percentages geeft ze niet.

Een paar uur duurt het daarop volgende gesprek, waarin Murphy veel vragen stelt. ,,Denk je dat een foetus gevoel heeft?' (Antwoord: ja) ,,Kun je met zekerheid zeggen dat je over een jaar geen spijt zult hebben?' Tussendoor vertelt Murphy verhalen. Over een meisje van negentien bijvoorbeeld, dat drie dagen na het ondergaan van een abortus zelfmoord pleegde. Bij sectie bleek dat ze niet zwanger was geweest. En hij laat een sterk uitvergrote afbeelding zien van een drie weken oude foetus. ,,Weet je wat dat is', vraagt hij. Op fluistertoon: ,,Dat is het hart.' De laatste vraag luidt: ,,Is een abortus eerlijk?' Negenennegentig procent, zegt hij, antwoordt negatief.

Murphy heeft geen medische achtergrond. Hij studeerde wiskunde en is eigenaar van een toeristenwinkel in Dublin. Maar iedereen mag `counsellen' in Ierland zolang hij geen abortussen aanprijst. Een huisarts die weet dat een patiënt voor een abortus naar Engeland gaat, is strafbaar als hij haar een briefje meegeeft met haar medische geschiedenis. Hoe is het mogelijk dat Ierlands abortuswetgeving zo ver achterloopt bij de rest van Europa?

Ooit was Ierland het kneusje van de EU, maar tegenwoordig zie je in Dublin net zoveel mensen met mobieltjes, net zo veel dure modezaken en auto's van de betere merken als in andere Europese hoofdsteden. Toch is er ook veel niet veranderd. Ziekenhuizen worden nog steeds bestuurd door de katholieke kerk. En Ierse kinderen gaan vaak nog naar gescheiden scholen voor jongens en meisjes.

De Nederlander Bald de Vries doceert medisch recht aan de Dublin City University. Hij heeft het land economisch zien opbloeien in de zeven jaar dat hij er woont. ,,De maatschappelijke ontwikkeling is daarbij achtergebleven', zegt hij. Degenen die de dienst uitmaken, in ziekenhuizen, op universiteiten, in de politiek, zaten er al voor de boom. Ze houden vast aan hun conservatieve opvattingen over zaken als homoseksualiteit, echtscheiding en abortus.

,,We waren een Derde-Wereldland, en we zijn in één keer veranderd in een Eerste-Wereldland', zegt Julliette Bressan, een jonge huisarts uit Dublin. Ze is een van de weinige doktoren in het land die uitsproken pro choice zijn, denkt ze zelf. Hypocriet, noemt ze de situatie in Ierland. Bressan: ,,Onze premier, Bertie Ahern, is gescheiden en leeft nu met zijn vriendin. Iedereen weet dat, maar ze mag niet functioneren als first lady. We zijn gedwongen te leven met een dubbele moraal. Voorbehoedsmiddelen en seks voor het huwelijk zijn slecht, zegt de kerk. Maar iedereen weet dat het leven veel leuker is als je die dingen wel hebt.'

Een van de verdedigingswerken van de conservatieven in Ierland is de Medische Raad. Die kan besluiten de licentie van een arts in te trekken, bijvoorbeeld wanneer hij een patiënt de telefoonnummers geeft van Engelse instellingen die meisjes aan geld voor een abortus helpen. Of wanneer hij een verwijsbrief schrijft voor een vrouw die voor abortus naar Engeland gaat. Krankzinning, vindt Bressan. ,,Ik zou niet graag een abortus uitvoeren zonder iets van de vrouw te weten.' Dus wat doet zij, schrijft zij zo'n brief? Geeft zij de telefoonnummers? ,,Die vraag kan ik niet beantwoorden, je moet voorzichtig zijn. Het lijkt hier een beetje op de oude DDR. Mensen van de pro life-beweging testen je en geven je aan bij de Raad, als je het verkeerde antwoord geeft.'

Stel: je bent jong en ongewenst zwanger, en je hebt de pech dat je in Ierland woont. Wat doe je? Stap je aan boord van een Nederlandse abortusboot? Ja, zo blijkt, als je wanhopig genoeg bent wel. Het is zaterdagmiddag wanneer zich twee meisjes – middelbare schoolleeftijd – melden bij de loopbrug naar de Aurora. Even later verdwijnen ze in een container met medische apparatuur. Een van de twee huilt, als ze daar na een halfuurtje weer uitkomen. ,,En, was ze zwanger?', roept Joke van Kampen, woordvoerder van Women on Waves later die middag naar Rebecca Gomperts, bedenker van de abortusboot. Ze knikt. ,,Dat was onze eerste sonogram.'

Zo'n 250 personen hebben dan het nummer van Women on Waves gebeld, om te informeren naar de mogelijkheid van een abortus. Eerder is al besloten geen zwangerschappen te beëindigen, de bellers worden doorverwezen naar Ierse en Engelse organisaties. Sommigen vragen of ze abortuspillen toch mogen komen halen. Of ze geen uitleg kunnen krijgen, zodat ze de pil zelf kunnen innemen, vertelt de Nederlandse verpleegster tijdens een bijeenkomst in het ruim.

Aan de ene kant zitten drie progressieve, jonge Ierse juristen, zeer pro choice. Ivana Bacik, actief voor Women on Waves Ierland, zegt het te betreuren dat de abortsboot niet kon uitvaren omdat het against the law zou zijn – de Nederlandse wet, omdat een vergunning ontbrak. Aan de andere van het ruim zitten gyneacologe Gunilla Kleiverda en Marijke Alblas, die in de jaren zeventig in Nederland streed voor legalisering van abortus. ,,Waarom proberen jullie niet wat?' roept Alblas. ,,Ik heb in Nederland tien jaar lang illegaal abortussen uitgevoerd voordat er een wet was.' It's the law, klinkt het steeds van Ierse zijde. ,,En we hebben geen dokters die het willen doen.'

Elinor Burkett, vanuit Nederland met het schip meegevaren, is een Amerikaanse journaliste (voor Elle) en activiste. Zij vocht in de jaren zeventig voor abortus, in de VS. ,,Ik heb nog nooit zo'n ongetraind stel activisten gezien', zegt ze, duidend op de Ierse vrouwen. ,,Niet één van hen heeft wel eens in de gevangenis gezeten, niet één! In Amerika is dat je rite de passage. We wilden op zondag een bijeenkomst organiseren. `Op zondag, zeiden ze? Maar dan is de mis.' Ik zei: dan haal je hier een priester naartoe en organiseer je een mis op de boot. `Dat lukt nooit', antwoordden ze. Ik ben bang dat het nog lang duurt voordat abortus in Ierland gelegaliseerd is.'

Gerectificeerd

Abortus in Ierland

In het artikel Ierse abortusactivist niet illegaal genoeg (in de krant van dinsdag 19 juni, pagina 5) werd gemeld dat de National Office for Post Abortion Healing in Dublin jaarlijks 2.000 cliënten ontvangt. Dit was onjuist. Het gaat om 1.000 cliënten.