Het fluitje verwart de treinreiziger

De vertrekprocedure bij NS is onduidelijk, vindt adviesbureau Qualimax. Over de betekenis van het fluitsignaal van de conducteur wordt bijvoorbeeld verschillend gedacht.

Phfuuuuut. De conducteur blaast op zijn fluitje. Hij zwaait naar een collega aan de andere kant van de trein, fluit nog eens en sluit de deuren. Terwijl hij uit de enige nog geopende deur hangt, komt de trein in beweging. Nog wat mensen komen aanrennen, maar de conducteur is onverbiddelijk. Ze mogen niet meer mee.

Het fluitsignaal van de conducteur kondigt het vertrek van de trein aan. Voor veel reizigers is dat een aansporing nog snel in de wagon te springen. De officiële betekenis, aldus de Nederlandse Spoorwegen, is echter: niet meer instappen.

Het Handboek Hoofdconducteur is minder duidelijk. `De hoofdconducteur geeft het attentiesein met de mondfluit of via de deurbediening nadat: is waargenomen dat het vertrekseinlicht of, wanneer dit ontbreekt, het uitrijsein veilig toont; de vertrektijd is aangebroken (10 seconden voor de geplande vertrektijd).' De hoofdconducteur draait daarna een sleutel om waardoor de machinist in zijn cabine een groen licht ziet ten teken dat hij mag vertrekken. In oude treinen waar dit systeem ontbreekt, zwaait de conducteur nog met het spiegelei.

Het Utrechtse adviesbureau Qualimax, gespecialiseerd in onderzoek naar de veiligheid van railvervoer, constateerde recentelijk dat het fluitsignaal bij NS ,,verwarrend voor de reiziger'' is. Die conclusie trok het op grond van onderzoek in opdracht van een 23-jarige vrouw die haar benen verloor nadat ze beklemd raakte tussen de deuren van de trein. NS heeft haar de maximale schadevergoeding van 300.000 gulden aangeboden, maar daarmee neemt ze geen genoegen. Qualimax-directeur C. Spaans meent dat ze miljoenen kan claimen als aannemelijk is dat NS grove schuld treft.

Hoe wordt op het perron over het fluitje gedacht? Wat betekent het daar? ,,Dat we binnen enkele seconden gaan vertrekken'', zegt een conducteur op station Utrecht. ,,Dat is het idee, maar in de praktijk haal je die officiële tien seconden bijna nooit. Want de reizigers zien dat signaal heel anders. Die blijven langs de trein lopen tot ze de fluit horen. Dan gaan ze nog eens op zoek naar een deur. Het gebeurt dagelijks dat er iets of iemand klem komt tussen de deuren. Heel sterke mensen krijgen ze nog wel eens zelf open, maar vaak moeten wij alle deuren weer ontgrendelen.''

Op perron 7B heeft het fluitsignaal al geklonken. Een reiziger doet een vergeefse poging de trein nog te halen. Hij zucht diep. ,,Na de fluit mag je niet meer instappen, maar zo heb je dat met zoveel dingen in het leven. Je weet dat het niet mag, maar je probeert het toch. En nu is het niet gelukt. Jammer.''

Vervolg: pagina 3

Blauwe pols tussen de treindeuren

Vervolg van pagina 1

Een conductrice verbaast zich over het onverstandige gedrag van haar klanten. ,,Reizigers trekken zich niets van het fluitsignaal aan. Ze realiseren zich niet hoe gevaarlijk ze bezig zijn als ze op het laatste moment nog in de trein willen springen.'' In principe fluit ze om te vertrekken, maar vaak moet ze nog een paar keer fluiten voor de deuren vrij zijn. Zo krijgt het signaal een dubbele betekenis.

Een woordvoerder van NS erkent dat. In de praktijk wordt de fluit bij drukte vaak eerst gebruikt om reizigers te manen snel in te stappen. Het volgende, identieke signaal luidt dan het verbod om in te stappen in. ,,Dit werkt overigens uitstekend, want jaarlijks wordt er een miljard keer in- en uitgestapt en dat leidt slechts enkele tientallen malen tot klachten over klemzitten. Die variëren van een uiting van de schrik tot klachten over beschadiging van kleding of lichte verwondingen'', aldus de NS-zegsman.

In het Handboek Hoofdconducteur staat dat de hoofdconducteur voor vertrek moet zorgen dat hij zicht heeft op in- en uitstappende reizigers, het perron nabij de trein en op de deuren. De ene keer staat hij daarvoor op het perron, de andere keer hangt hij uit de trein. Pas als de deuren vrij zijn, hoort hij het fluitsignaal te geven.

Een jongen die op Utrecht CS een trein binnengaat zegt zich volkomen veilig te voelen bij het instappen. Het fluitsignaal betekent volgens hem: ,,Snel instappen.'' Hij gaat ervan uit dat de conducteur hem wel ziet, als hij klem zou raken tussen de deuren. En anders krijgt hij zelf de deuren wel weer open. Zijn vriend vertelt wel eens in een trein te hebben gezeten die al begon te rijden toen de conducteur de machinist via de intercom vroeg de trein weer stil te zetten – er hing nog iemand tussen de deuren. Een andere reiziger heeft wel eens gezien dat een conducteur iemand terugduwde die nog probeerde in te stappen. ,,Dat leek me niet zo verstandig, want die had wel tussen het perron en de trein terecht kunnen komen.''

,,Ergernis nummer één'', noemt een conducteur het die net aan zijn pauze begint. ,,Ze proberen het altijd. Het fluitje is niet een signaal om nog snel even in te stappen. Nee, de trein vertrekt. Niet meer instappen! Maar dan proberen ze het toch. Vooral tijdens de spits. En dan komt er een tas of een pols tussen. Dan is die pols blauw hoor, want er staat 8 atmosfeer op die deuren.''

Een driftige fluit klinkt. Voor de deuren van de trein naar Duivendrecht en Amsterdam CS staan nog hordes mensen. Door een aanrijding tussen Utrecht en Woerden wordt reizigers voor Den Haag en Rotterdam geadviseerd over Duivendrecht te reizen. Nog een paar krachtige fluitsignalen. De trein moet wachten tot de laatste reiziger zich naar binnen heeft gepropt.

Conducteurs erkennen dat ze op zulke momenten niet anders kunnen dan wachten. Reizigers weten dat en maken er dankbaar gebruik van. Maar ook als het minder druk is, heeft niet iedereen haast. ,,Als je bijvoorbeeld staat te zoenen op het perron'', zegt een reizigster. ,,Dan rek je het vertrek tot het laatste moment. Het fluitje is dan het teken dat je toch echt moet instappen.''

,,Er zijn ook verschillende fluitsignalen'', meent een medereiziger, ,,Soms heb je een hele lange fluit en dan kom je er vaak nog wel in. Aan de stand van de deuren kan je wel zien of het lukt.''