Eén van de tienduizend haalt de eindstreep

Een kuur tegen wormen, een kuur tegen vlooien. De zorg voor huisdieren is een markt op zich. Akzo's dochter Intervet springt daarop in. ,,Wij zijn nu de op twee na grootste.''

`Huisdieren zijn voor mensen emotioneel belangrijk. Ze worden steeds meer een surrogaat voor kinderen.'' Dat zegt Piet Nelis, director international marketing bij Intervet. Intervet, een dochter van chemie- en farmacieconcern Akzo Nobel, maakt vaccins en geneesmiddelen voor dieren. Nelis verwacht dat zijn bedrijf de komende jaren van de populariteit van het huisdier, van de zorg voor hond, kat en konijn, stevig zal profiteren.

In de afgelopen twee jaar is het bedrijf door overnames uitgegroeid tot het op twee na grootste in zijn sector. Zo nam het Hoechst Roussel Vet en de Amerikaanse vaccinpoot van Bayer over. Alleen het Amerikaans-Franse Merial en het Amerikaanse Pfizer zijn nog groter. De wereldmarkt voor diergeneesmiddelen bedroeg vorig jaar een slordige 12,5 miljard dollar.

Vorig jaar opende Intervet nieuwe onderzoekslaboratoria in Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Onlangs werd besloten om in de Verenigde Staten een groot en modern lab op te zetten. ,,We moeten in alle werelddelen duidelijk vertegenwoordigd zijn. Goede, sterke laboratoria zijn daarbij voor ons bedrijf cruciaal'', zegt Nelis op het hoofdkantoor in Boxmeer.

De groei van Intervet staat model voor de koerswijziging van het moederconcern. Bij Akzo Nobel komt de nadruk meer en meer op `farma' voor zowel dieren als voor mensen te liggen. Zo opende dochter Organon vorig jaar een nieuw laboratorium in Schotland voor de ontwikkeling van medicijnen tegen schizofrenie en manische depressie. Binnenkort verplaatst Organon zijn hoofdkantoor in Oss naar de Verenigde Staten, de grootste medicijnmarkt ter wereld. En dochter Diosynth kocht onlangs het Amerikaanse bedrijf Covance Biotechnology Services, dat ook medicijnen maakt. Ook daarmee speelt Akzo Nobel in op de veelbelovende Amerikaanse markt.

Reden voor de koerswijziging van Akzo is de sterke en vooral stabiele groei van de geneesmiddelenmarkt, die in tegenstelling tot de bulkchemie niet met de conjuctuur meeschommelt. Aandeelhouders geven de voorkeur aan zo'n stabiele groei. Bovendien zijn de marges, vooral op geneesmiddelen voor de mens, hoog.

Farma vereist verhoudingsgewijs meer geld voor onderzoek en ontwikkeling (R&D) dan de traditionele bulkchemie. Met de groei van de farmadochters Organon, Diosynth en Intervet steeg Akzo's R&D-budget vorig jaar met bijna 20 procent naar 782 miljoen euro. Er werken inmiddels 3.300 mensen op de R&D-afdelingen van de drie farma-dochters. In totaal telt de farmadivisie 21.000 werknemers. Bij de divisies `verf' (30.300 werknemers) en `chemicaliën' (15.800 werknemers) werken respectievelijk 2.350 en 1.250 mensen in de R&D.

Bij een bedrijf als Intervet wordt 12 procent van de omzet – 1 miljard euro – weer geïnvesteerd in onderzoek. Bij de bulkdivisies `chemicalën' en `verf' is dat minder dan 3 procent. Terwijl Intervet in de totale omzet van Akzo (14 miljard euro) maar een betrekkelijk klein aandeel heeft, gaat van het totale R&D-budget van Akzo eenzesde naar Intervet.

,,Farmaceutisch onderzoek is vol risico's en daarom duur. Je begint met tienduizend stoffen en daarvan haalt uiteindelijk eentje de eindstreep'', zegt dr. Nico Visser van Intervet. Hij is verantwoordelijk voor de onderzoeksprojecten in Azië, Latijns Amerika en Afrika. Al bijna twintig jaar lang proberen onderzoekers bij Intervet een vaccin te ontwikkelen tegen een parasiet die bij schapen een darmziekte veroorzaakt. De ziekte leidt tot grote economische schade. ,,Maar het is ons nog steeds niet gelukt om zo'n vaccin te maken. Parasieten zijn complexe organismen en moeilijk te bestrijden'', zegt Visser, terwijl hij voor de ingang van een laboratorium staat. ,,Sorry, je mag hier niet zomaar naar binnen'', verontschuldigt hij zich. Op de deur staat een felgele sticker met opschrift `biohazard'. ,,We werken hier met potentieel gevaarlijk materiaal, zoals het virus dat hondsdolheid veroorzaakt.''

Volgens Visser heeft zich de laatste twintig jaar binnen het farmaceutisch onderzoek een revolutie voltrokken. Dat kwam door de opkomst van moleculair biologische technieken. Zo gebruikt Organon bij de productie van insuline (voor suikerpatiënten) en de hormonen die in de anticonceptiepil wordt verwerkt, genetisch gemanipuleerde zoogdiercellen. En Intervet werkt aan een vaccin tegen New Castle disease, een uiterst besmettelijke ziekte bij kippen. In dit vaccin worden onderdelen van twee virussen, via recombinant-DNA technieken, met elkaar gecombineerd. ,,Zoiets was tien jaar geleden niet mogelijk geweest'', zegt Visser, die meteen de gevoeligheid van het onderwerp benadrukt. ,,Je vraagt je af wat de maatschappelijke acceptatie van zo'n ontwikkeling is. Het sleutelen aan DNA kan gevoelsmatig problemen opleveren, in dit geval bij de consument die kip eet.''

Wegens het non-vaccinatiebeleid van de EU mogen sinds begin jaren negentig Europese landen hun vee niet meer inenten tegen zogeheten `lijst-A ziekten' – zeer besmettelijke ziekten zoals varkenspest en mond- en klauwzeer. Via dit beleid probeert Europa de vleeshandel met landen als Japan en de Verenigde Staten te behouden. Maar het non-vaccinatiebeleid ligt sinds de varkenspestepidemie in 1997/8 onder vuur. Door de MKZ-crisis en de beelden van `geruimde' dieren is de kritiek verder gegroeid. Visser: ,,Wij hopen natuurlijk dat er uiteindelijk voor wordt gekozen om zulke uiterst besmettelijke dierziektes via vaccins uit te roeien.''

Intervet ontwikkelt ook tests waarmee het verschil kan worden getoond tussen een dier dat is ingeënt en een dier dat besmet is.

De laatste jaren richten farmaceutische bedrijven zich steeds meer op genomics het snel en routinematig onderzoeken van DNA. Daarmee hopen ze nieuwe aangrijpingspunten te vinden voor de ontwikkeling van medicijnen tegen astma, diabetes, zwaarlijvigheid en de ziekte van Alzheimer. Zo heeft Organon de modernste technieken in huis om functie en werking van genen en eiwitten te bestuderen. Onlangs begon het een samenwerking met het Amerikaanse biotechbedrijf Entelos. Dat ontwikkelt technieken die de ontdekking en ontwikkeling van nieuwe medicijnen moeten versnellen.

Nelis: ,,Opvallend genoeg komen veel van de medicijnen voor huisdieren uit de menselijke geneeskunde voort. Dat is het geval bij medicijnen tegen hoge bloeddruk, tegen incontinentie en tegen astma.'' Medicijnen voor huisdieren zijn echter een stuk goedkoper dan die voor mensen, zegt Visser. ,,Ent je een mens in met een vaccin tegen hondsdolheid dan ben je een paar honderd gulden kwijt. Bij een dier kost het twee kwartjes, terwijl het precies hetzelfde spul is. Een diervaccin mag nou eenmaal niet te veel kosten, want anders heeft de boer te veel kosten bij het fokken van zijn kippen of varkens. Bij de mens speelt dat economische motief een stuk minder.''

Volgens Nelis groeit de markt van diergeneesmiddelen jaarlijks met enkele procenten, met daarbij grote verschillen tussen de sectoren. ,,De omzet bij pluimvee blijft stabiel. Bij runderen is er een teruggang, terwijl je bij de kleine huisdieren een flinke toename ziet.'' Middeltjes om huisdieren te ontvlooien of te ontwormen verkopen erg goed. Via de overname van Hoechst Roussel Vet kwam Intervet in het bezit van het ontwormingsmiddel Panacur, dat op slag het best verkopende product van Intervet werd. Het geeft aan hoezeer het bedrijf in een paar jaar tijd is veranderd. Van oudsher richtte het zich vooral op kippen, varkens en koeien. Nu zijn huisdieren net zo belangrijk.

Een andere trend is de toenemende zorg om de voedselveiligheid. Varkenspest, dioxinekippen en gekkekoeienziekte hebben de consument het idee gegeven dat zijn vlees onveilig is. Daarop inspelend heeft Intervet een vaccin op de markt gebracht dat kippeneieren beschermt tegen een infectie met salmonella. Voor verzwakte, oudere mensen kan het eten van een besmet ei of een stuk kippenvlees dodelijk zijn.

Intussen is het verplicht om op kippenvlees te vermelden dat het bij het bakken goed verhit moet worden. Intervet verwacht de omzet van kippenvaccins te vergroten omdat de wereldbevolking sterk toeneemt en daarmee ook de consumptie van kippenvlees. ,,De bevolking groeit vooral in opkomende ontwikkelingslanden als China en India. De consumptie van kip zal stijgen, want kip is nog steeds de goedkoopste manier om plantaardig eiwit om te zetten in dierlijk eiwit'', zegt Nelis.

Op den duur verwacht Intervet ook een sterke groei van de visconsumptie. Het bedrijf heeft inmiddels een laboratorium geopend in Noorwegen, de Europese bakermat van de viskweek. ,,Viskweek wordt de volgende bio-industrie'', zegt Nelis. ,,Daar zal behoefte zijn aan medicijnen.''

Dit is de vierde aflevering in de serie over onderzoeksinspanningen door bedrijven in Nederland. De vorige afleveringen verschenen op 10 en 16 maart en op 18 mei.